چه آنكه اگر خبر واحدى مثلا بر حرمت صلاة جمعة در دوران غيبت ، دلالت نمايد باتفاق همه علماء تفحّص و جستجو از وجود معارض لازم و ضرورى مىباشد .
بنابراين مفهوم آيه نمىتواند حجيّت و اعتبار خبر واحد عادل را در احكام شرعى بدون تفحّص و تبيّن ثابت نمايد و لذا بايد مفهوم آيه را به حجيّت خبر واحد در خصوص موضوعات ، منحصر نمود در موضوعات خارجى مثلا خبر واحد دلالت نموده كه جناب زيد به نداى حق لبيك گفته و براى هميشه نفس كشيدن را فراموش و بلقاء اللّه پيوسته است ، در اعتبار خبر مذكور ، تفحّص و جستجوى از وجود معارض ، شرط نمىباشد و دليلى بر اشتراط تفحّص ، موجود نمىباشد سرانجام مفهوم آيه نباء حجيّت و اعتبار به خبر واحد اعطاء مىنمايد منتهى فقط در موضوعات خارجى درحالىكه هدف اصلى اثبات حجيّت خبر واحد است در احكام شرعى ،
( و يجعل المراد من القبول فيها هو القبول فى الجملة . . . ) اين عبارت اشاره به اين است كه اثبات حجيّت خبر واحد در موضوعات خارجى بتوسط مفهوم آيه ، مشروط به آنست كه خبر واحد عادل با خبر واحد عادل ديگر ضميمه گردد تا شهادة عدلين تحقق يابد چه آنكه در اثبات موضوعات خارجى شهادة عدلين لازم است بنابراين به حكم آيه نباء خبر واحد عادل در موضوعات خارجى فى الجملة حجّت مىباشد يعنى بدون تفحّص و با ضميمه خبر عادل ديگر .
( فلا يقال انّ قبول خبر الواحد . . . )
ممكن است كسى بگويد كه حجيّت خبر واحد عادل در احكام شرعيه با اجماع مركب و اولويّت ثابت مىشود چه آنكه علماء در رابطه با حجيّت خبر واحد به دو دسته تقسيم شدهاند .
( 1 ) قائل به حجيّت خبر واحد در موضوعات و احكام هستند .
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 330
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٣٠