مناط شامل خبر بكر ايضا خواهد شد . و متكلّم حكم عام را روى همه افراد برده است و اينچنين نيست كه متكلّم موضوع و فردى را ملاحظه كرده باشد و موضوع و فرد ديگرى را لحاظ نكرده باشد بنابراين حكم وجوب قبول خبر عادل ، هم شامل خبر شيخ مىشود و هم شامل خبر بكر خواهد شد .
( بل لا قصور فى العبارة بعد ما فهم منها . . . ) ترقى مىنمايد و مىفرمايد :
( عين چشم و لام بينى ياى كژ ابروى ما است . هوش اگر دارى ببين نام على بر روى ما است ) اگر دقت شود حتى لفظ عام ايضا شامل خبر بكر خواهد شد به اينگونه : كه از لفظ « صدق العادل » در ذهن چنين تبادر مىنمايد كه ( انّ هذا المحمول وصف لازم لطبيعة الموضوع . . . ) محمول يعنى وجوب قبول از لوازم طبيعت خبر واحد عادل ( كه موضوع است ) مىباشد چه آن خبر با صرفنظر از شمول حكم ، محقق و ثابت باشد و چه به وسيله شمول حكم تحقق يابد و اين محمول ( وجوب قبول ) از مصاديق موضوع ، ( هر خبر واحد عادل ) جداناپذير خواهد بود مثلا زيد خبر داده است : كه مولى فرموده به خبرهاى زيد عمل نكنيد حرمت عمل به خبر زيد شامل همه خبرهاى زيد مىشود و حتى شامل همين خبر هم خواهد شد چه آنكه اين خبر زيد با سائر خبرهاى او تفاوتى ندارد بنابراين عمل به اين خبر حرام است و به سائر خبرهاى زيد جائز مىشود و آقاى مخاطب نمىتواند بگويد كه عمل كردن بسائر خبرهاى زيد جائز نيست و تنها به همين خبر زيد بايد عمل شود . و دليل بياورد كه ( مولى فرموده به خبرهاى زيد عمل نكنيد ) و يا استدلال نمايد ( لفظ عامّ « لا تعمل بخبر زيد » شامل سائر خبرهاى زيد مىشود و شامل خودش نمىشود ) مخاطب چنين مقولهاى نمىتواند داشته باشد به اين دليل :
( لان عدم شموله لقصور اللفظ و عدم قابليته للشمول ) درست است كه لفظ عام ( لا تعمل بخبر زيد ) شامل خود همين خبر نمىشود و لكن از باب تنقيح
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 328
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٢٨