( و لكن يضعف هذا الاشكال . . . ج ص 122 ، س 24 ، ق ص 75 ، س 23 )
ما حصل اشكال و ايراد دوّم بعد از بررسى طولانى اين شد كه آيه نباء خبر مع الواسطه را شامل نمىشود چه آنكه هر حكمى فردى را شامل مىشود كه قبلا محقق باشد و فردى كه در سايه شمول حكم فرد ديگرى را ، بوجود مىآيد هرگز مشمول حكم واقع نخواهد شد در مثال مذكور ( شيخ از بكر خبر داده و بكر از عدالت زيد خبر داده است ) خبر بكر به وسيله وجوب تصديق شيخ ، ايجاد مىشود و اگر خبر شيخ به وسيله حكم آيه نباء تصديق نشود خبر بودن خبر بكر ثابت نمىباشد علىاىحال از اشكال مذكور بوجوه مختلف پاسخ داده شده است وجه اوّل : ( اوّلا بانتقاضه بورود مثله . . . ) جواب نقضى است كه عين اشكال مذكور نسبت به اقرار با قرار وارد مىباشد درحالىكه اقرار با قرار مورد اجماع واقع شده است مثلا زيد اقرار نموده كه مبلغ پانصد درهم به خالد بدهكار است ادلّه حجيّت اقرار ( اقرار العقلاء على انفسهم حجّة و غير ذلك ) اقرار مذكور را شامل مىشود و نقص فنّى در كار نمىباشد چه آنكه خود اقرار و آثار مقرّبه ، هر دو با صرفنظر از ادلّه ، ثابت و محرز مىباشند . و امّا اگر آقاى زيد اينگونه اقرار نمايد : ( اعتراف مىدارم كه در برج گذشته اعتراف نموده بودم كه پانصد درهم به خالد بدهكار مىباشم ) درعينحالى كه اجماع و اتفاق بر حجيّت اقرار به اقرار ، قائم است ، عين اشكال مذكور وارد مىباشد براى كه اقرار زمان حال گرچه پيش از ادلّه اقرار محرز است و لكن اثر شرعى ندارد و اقرار زمان گذشته اثر شرعى دارد منتهى بتوسط ادلّه ثابت و محرز مىشود . ( و اخبار العادل بعدالة مخبر . . . ) و همچنين اشكال مذكور نسبت به خبر دادن شخص عادل از عدالت مخبر ايضا وارد است . مثلا زيد خبر مىدهد بر اينكه آقاى خالد عادل است و آقاى خالد مخبر است و از موت بكر خبر داده است ادلّه حجيّت خبر عادل خبر زيد را شامل نمىشود براى كه اثر شرعى ندارد و امّا خبر خالد كه اثر شرعى به مخبر به آن
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 326
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٢٦