« حكم » محقق شود . ( فاللازم على هذا دلالة الآية على ترتيب . . . ) بنا بر اينكه اثر شرعىّ بايد قبل از مفهوم آيه ثابت باشد ، مفهوم آيه بر ترتيب همه آثار شرعيّهاى مخبر به ، دلالت مىنمايد منتهى بر ترتيب اثر شرعيّه كه از ناحيه خود آيه براى مخبر به بوجود مىآيد ، دلالت نخواهد داشت . ( اذا كان خبرا ) يعنى زمانى كه مخبر به خبر باشد در ما نحن فيه شيخ از خبر دادن بكر مبنى بر عدالت زيد ، خبر داده است كه مخبر به شيخ ، خبر بكر مىباشد .
به سخن ديگر مفهوم آيه بر وجوب قبول و تصديق خبرى كه خبر بودن آن ، ثابت نيست ، دلالت ندارد مثلا خبر دادن بكر از عدالت زيد يكى از افراد خبر عادل است منتهى خبر بودن آن ، بتوسّط وجوب تصديق شيخ ثابت مىگردد و آيه اولا بر وجوب تصديق شيخ دلالت دارد و با تصديق شيخ خبر بودن خبر بكر ثابت مىگردد و لذا آيه نباء هرگز نمىتواند بر وجوب تصديق خبر بكر دلالت نمايد چه آنكه پيش از آيه خبر بودن خبر بكر ثابت نمىباشد .
( و من هنا . . . ) از ما ذكر معلوم مىشود كه چرا ادلّه قبول شهادة شهادة بر شهادة را شامل نمىگردد ؟ ! مثلا زيد شهادة داده است كه كتاب رسائل مال خالد مىباشد ادلّه شهادة شهادة زيد را شامل مىشود و آثار مترتب خواهد شد و امّا اگر زيد شهادة بدهد بر اينكه بكر شهادت داده است كه كتاب رسائل مال خالد است ، ادلّه قبول شهادة نه شامل شهادة زيد مىشود و نه شامل شهادة بكر خواهد شد شامل شهادة زيد نمىشود براى اينكه شهادة زيد گرچه بالوجدان ثابت و محرز است منتهى مشهود به ( كه شهادة بكر باشد ) يكى از افراد شهادة مىباشد و اين فرد داراى اثر نيست جز وجوب قبول و وجوب قبول به وسيله خود ادلّه ، ثابت است و پيش از ادلّه ثابت و محرز نمىباشد . و امّا شامل شهادة بكر نمىشود بخاطر آنكه شهادة بكر در موضوع شهادة داخل نمىباشد و تحقق نمىيابد مگر بعد از قبول شهادة فرع كه همان شهادة زيد باشد .
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 325
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٢٥