آثار مخبر به مىباشد و حكم آيه وجوب ترتيب آثار است بر مخبر به و ناگفته معلوم است كه موضوع ( خبر و اثر ) بايد با قطع نظر از حكم آيه ، ثابت باشد مثلا اگر مرحوم شيخ به عدالت بكر خبر بدهد ، آيه آن را شامل مىشود چه آنكه خود خبر و اثر آنكه جواز اقتداء باشد ، پيش از حكم آيه ، ثابت مىباشند بنابراين ترتيب آن اثر را بر خبر واجب است و مفهوم آيه نباء به تصديق مخبر و ترتيب اثر خبر او حكم مىنمايد . و امّا اگر مرحوم شيخ از خبر بكر خبر بدهد مثلا بگويد ! ( اخبرنى بكر بان زيدا عادل ) مفهوم آيه نباء ، نه خبر شيخ را و نه خبر بكر را شامل نمىشود خبر شيخ را شامل نمىشود به اين خاطر كه خبر شيخ گرچه پيش از حكم آيه ، ثابت و محرز است منتهى اثر مترتب بر مخبر به خبر شيخ كه همان خبر بكر باشد ، وجوب تصديق است و اين وجوب تصديق به وسيله آيه ، ثابت مىباشد و قبلا ثابت نخواهد بود و امّا خبر بكر را شامل نمىشود به اين خاطر كه گرچه اثر خبر بكر جواز اقتداء است ، و بدون حكم آيه ثابت است منتهى خود خبر بكر به وسيله حكم آيه ثابت شده است چه آنكه آيه بتصديق شيخ ، حكم نموده و از تصديق شيخ خبر بكر باثبات رسيده است .
( و الحاصل ان الآية . . . ) بالاخره آيه نباء فقط بر ترتب آثار شرعى مخبر به خبر عادل ، دلالت دارد مثلا جواز اقتداء از آثار عدالت زيد است و اين اثر ، اثر واقعى عدالت مىباشد اگر شيخ ( ره ) از عدالت زيد خبر بدهد ، اثر مزبور مترتب مىشود و اين ترتب اثر به مقتضاى مفهوم آيه نباء خواهد بود .
( و من المعلوم انّ المراد . . . ) و ناگفته معلوم است كه منظور از اين اثر شرعى ، آن اثر شرعىّ است كه پيش از دلالت مفهوم آيه ، ثابت و محرز باشد نه آن اثر شرعىاى كه بتوسط خود مفهوم آيه ثابت شده است مثلا مانند وجوب تصديق عادل كه از ناحيه مفهوم آيه بوجود آمده است . بخاطر آنكه قاعده كلّى است كه موضوع بايد پيش از آمدن حكم محقق و محرز باشد نه آنكه به وسيله
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 324
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٢٤