وجوب تبين ندارد و الّا وصف ذاتى بخاطر حصول آن پيش از حصول وصف عرضى ، اولى و سزاوارتر است كه علت واقع شود . بنابراين با انتفاء وصف عرضى ، به حكم مفهوم وصف ، وجوب تبين ايضا منتفى مىشود و زمانى كه تثبت و تبيّن در خبر عادل ، واجب نباشد پس يا خبر عادل واجب القبول است فهو المطلوب . و يا واجب الرّد است در اين صورت آقاى عادل اسوأ حالا نسبت به فاسق مىباشد و محال خواهد بود .
اقول : مرحوم شيخ به هر دو وجه استدلال نقد و نظرى دارد كه توضيح خواهيم داد : نتيجهگيرى و اخذ مقدمه اخير ، كه همان ( ثبوت وجوب قبول خبر در صورت عدم وجوب تبين ) بخاطر آنكه عادل اسوأ حالا نباشد ، مبنى بر آنست كه امر تبين ظهور در وجوب نفى داشته باشد به سخن ديگر مفهوم شرط در آيه اين بود اگر عادلى خبر آورد تبين لازم نيست .
و مفهوم وصف اين بود : خبر عادل تبين لازم ندارد اين دو مفهوم بدون ضميمه مقدمه خارجى ، اثباتگر حجيّت خبر عادل نمىباشد و بايد مقدمه خارجى را ضميمه نمائيم و آن مقدمه اين است كه حال عادل بدتر از حال فاسق نيست بنابراين در مورد خبر عادل سهتا احتمال موجود است :
1 - خبر عادل واجب التبيّن باشد .
2 - خبر عادل در صورت عدم تبين واجب الردّ باشد .
3 - خبر عادل در صورت عدم تبين واجب القبول باشد .
احتمال اوّل با مفهوم آيه منتفى مىشود كه مفهوم وصف و شرط مىگويد خبر عادل تبين لازم ندارد .
احتمال دوم به وسيله مقدمه خارجى ( كه حال عادل نبايد بدتر از حال فاسق باشد ) نفى مىشود . احتمال سوم معين خواهد بود كه خبر عادل در صورت عدم تبين واجب القبول است تحليل مذكور مبتنى بر آنست كه وجوب تبين مانند وجوب صلاة وجوب نفسى باشد و امّا اگر وجوب تبين مقدمى باشد مانند وجوب وضوء نياز به ضميمه مقدمه خارجى نمىباشد چه آنكه وجوب تبين
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 293
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٩٣