ملاحظه گردد . به سخن ديگر سبب منقول يا آراء همه علماء است كه احاطه ناقل نسبت به آنها غيرممكن مىباشد و اگر سبب منقول آراء عدّهاى از علماء باشد ، ملازمه عادى با قول امام ( ع ) ندارد و لذا ملاحظه آرائى كه منقول اليه نسبت به آنها دسترسى پيدا نموده ، لازم و ضرورى مىباشد .
و يلحظ ايضا سائر ما له تعلّق فى الاستكشاف . . . ج ص 100 س 25 ق ص 62 س 18 .
و همچنين بقيه چيزهائى كه در رابطه با كشف قول امام ( ع ) بحسب اعتماد منقول اليه ، وابستگى و نقش دارد بايد ملاحظه شود مانند آيه و روايت و شهرة منقوله و غير ذلك .
كما هو مقتضى الاجتهاد
چنانچه همين لحاظ مقتضى اجتهاد و استنباط مىباشد .
سواء كان من الامور المعلومة او المظنونة . . .
شيئى كه بايد لحاظ شود چه از امور معلومه باشد مثل تتبع و بررسى اقوال و يا مظنونة باشد مانند نقل شهرة و يا اجماع و چه از گفتههاى قبل از زمان نقل باشد و چه بعد از زمان نقل و چه مقارن و همزمان با زمان نقل باشد .
( و ربّما يستغنى المتتبّع بما ذكر . . . )
و چهبسا كسى كه اين ما ذكر ( سائر ما له تعلّق بالمسألة ) را بررسى و تتبع نموده باشد ، از رجوع به كلام ناقل اجماع ، بىنياز مىشود چه آنكه خودش سبب كافى را تحصيل نموده و نيازى به سبب منقول ندارد .
لاستظهاره عدم مزيّة عليه فى التّتبع و النّظر . . . )
يعنى براى منقول اليه ظاهر مىگردد كه بر اثر ملاحظه و بررسى كامل به همه اقوال و آرائى كه ناقل اجماع دسترسى پيدا كرده او ايضا دسترسى پيدا كرده است و قولى باقى نمانده كه ناقل اجماع به آن رسيده باشد و او نرسيده باشد .
( و ربّما كان الامر بالعكس . . . ) و چهبسا ماجرا برعكس مىشود يعنى شخص متتبع ، به اقوال و نظرياتى دسترسى پيدا مىكند كه ناقل اجماع بانها
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 243
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤٣