نمىباشد .
الثّالثة حصول استكشاف ج ص 100 س 5 ق ص 62 س 5 .
( دقت فرمائيد ) آنچه كه از مقدمه اولى و دومى بدست آمد اين بود كه لفظ ( اجمع العلماء و غيره ) دلالت بر سبب كه همان اتفاق علماء باشد دارد و به سخن ديگر حجيّت نقل سبب ثابت گرديد و در مقدمه سوم در پى اين مطلب هستيم كه براى منقول اليه از نقل سبب مذكور ، حجة معتبر ( قول امام ( ع ) و يا دليل معتبر ) كشف مىشود .
( و وجهه ان السبب المنقول . . . ) وجه و دليل كشف مزبور ، اين است كه اجماع منقول پس از اثبات حجيّت آن از لحاظ ادلّه حجيّت خبر عادل ( ادلّه عقلى و نقلى مانند بناء عقلاء و آيه نبأ ) مانند اجماع محصّل ، داراى اعتبار و حجيّت است و همانطورىكه از اجماع محصّل ، قول امام ( ع ) كشف مىشود و همانطورىكه اجماع محصّل مورد اعتماد و قبول است اجماع منقول از لحاظ منكشف و اعتماد و قبول ، ايضا قابل توجه مىباشد منتهى اجماع منقول از ادلّه ظنّى است چه آنكه اصل و اساس اجماع منقول كه اتفاق و اجماع باشد با نقل ناقل ، ثابت شده و ظنى مىباشد يعنى با نقل اجماع ، نسبت به موافقت امام ( ع ) و وجود دليل ، ظن و گمان حاصل مىشود و لذا نتيجه در شكل اوّل ، تابع اخس مقدّمه مىباشد سبب ( اتفاق علماء ) اگر محصّل باشد ، قطعى است و منكشف كه قول امام ( ع ) و يا وجود دليل معتبر ، باشد ايضا قطعى خواهد بود و اگر ثبوت سبب ، ظنى باشد منكشف ايضا ظنّى مىباشد در اجماع منقول نظر بر اينكه سبب و اتفاق علماء بنقل و خبر واحد ثابت شده ، ظنّى است و ثبوت منكشف ايضا ظنى مىباشد .
در شكل اول اگر يكى از صغرى و كبرى ظنى باشد و ديگرى قطعى ، نتيجه ظنى مىباشد و اگر يكى از آنها نظرى و ديگرى ضرورى باشد ، نتيجه نظرى مىباشد و اگر يكى از آنها ضرورى و ديگرى دائمى باشد نتيجه دائمى خواهد بود ( توضيح بيشتر در زمينه شكل اول و مسئله تابعيّت نتيجه اخس مقدمتين را ، به نظر
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 240
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤٠