و غير ذلك از امور زندگى و معاد و نظام جامعه و و . . .
خلاصه مطلب در همه موارد مذكور ، طريقه سلف و خلف ، و همه فرقههاى مختلف اسلامى و غير آنها ، اين است كه خبر واحد را مورد عمل قرار مىدهند .
ممّا كان النّقل فيه على وجه الاجمال . . .
خبر واحد در همه موارد مذكور حجّت است چه بر وجه اجمال نقل شده باشد مانند نقل شهرة و نقل اتفاق علماء و يا بر وجه تفصيل نقل شده باشد مانند نقل فتواى مجتهدى براى مقلّد آن ، چه از شرعيّات باشد مانند نقل فتوى و سؤالهاى از امام ( ع ) و نقل اقوال و افعال كه جواب امام ( ع ) و تقرير امام ( ع ) را همراه دارند .
او غيرها . . .
يا غير از شرعيّات باشد مانند نقل قول لغوى و قول ادباء و نقل قول راوى راجع به وثاقت و غير وثاقت راويان .
حتّى انّهم كثيرا ما ينقلون . . .
خبر واحد به حدى از نظر عقلاء مورد اعتماد است كه عقلا در بسيار از اوقات ، بعضى از اشياء و امور مذكوره ، را نقل مىكنند درحالىكه خودشان مشاهده نكردهاند و بلكه بنقل ديگران اعتماد مىنمايند و بدون اينكه تصريح نمايند كه فلان شىء را فلانكس نقل كرده است يعنى استناد به غير نمىدهند ، و اين بخاطر وثوق و اعتمادى است كه به غير دارند و لو بحدّ حصول علم نباشد .
فيلزم قبول خبر الواحد فيما نحن فيه . . .
يعنى باقتضاى سيره مذكوره خبر واحد در ما نحن فيه بايد مورد قبول باشد چه آنكه ما نحن فيه ( نقل اجماع ) با موارد ذكر شده ، از لحاظ نقل شريك مىباشد نقل اجماع همانند نقل امور مذكور ، نقل چيزى نامعلوم و از غير معصوم ( ع ) براى منقول اليه خواهد بود . و همچنين همه آنها در حصول وثوق و اعتماد ، نسبت به ناقل ، شريكند .
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 236
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٣٦