علم و يقين حاصل نموده ، و براى غير ناقل حجت است به اين خاطر مىباشد كه آقاى ناقل سبب و كاشف را عن حسّ نقل نموده است و با ضميمه سائر امارات ، از قول معصوم ( ع ) و يا از دليل قطعى و يا از دليل ظنّى معتبر ، كشف مىشود ، كوتاه سخن نقل اجماع از جنبه نقل كاشف و سبب ، حجت است لكن از جنبه حصول انكشاف براى منقول اليه و اينكه منقول اليه تمسك به آن بجويد بعد از بنا گذاشتن بر قبول حجيّت نقل سبب و كاشف ( بخاطر اينكه خبر حسى مىباشد ) .
لا . . . ج ص 98 س 7 ق ص 60 س 23 .
حجت نخواهد بود .
باعتبار ما نكشف منه لناقله بحسب ادّعائه . . .
يعنى به اين لحاظ كه ناقل اجماع از اجماع ، قول امام ( ع ) را كشف نموده ، حجّت نيست چه آنكه نهايت چيزى كه لفظ ( اجمع العلماء ) دلالت دارد ، اتفاق علماء يك عصر مىباشد و برفرض كه علماء عصر واحد ، زياد باشند آقاى ناقل از احاطه نسبت به همه اقوال ، عاجز است و برفرضى كه كم باشند ملازمه با قول امام ( ع ) ندارد و به سخن ديگر نظر محقق ششترى اين است كه نقل اجماع از لحاظ نقل كاشف و سبب حجّت است و از لحاظ نقل منكشف اگر مبتنى بر دخول امام نباشد ، حجت نخواهد بود .
فهنا مقامان الاوّل . . .
مقام اوّل اين است كه اجماع باعتبار نقل سبب و كاشف ، حجت است .
مرحوم شيخ انصارى مقام دوّم را متذكر نشده است و طبق نظر بعضى از شارحين ، مقام دوم اين است كه اجماع باعتبار منكشف حجت نمىباشد . علىاىحال .
و هى مبتنية من جهتى الثّبوت و الاثبات . . . )
حجيّت اجماع از لحاظ ثبوت و اثبات بر 3 تا مقدمه مبتنى مىباشد . منظور از جهت ثبوت ، ثابت شدن دلالت لفظ است به اين معنا كه لفظ اجماع و يا سائر الفاظ ( اتّفق العلماء ) بر اتفاق جماعتى كه با قول معصوم ( ع ) ملازمه دارد ، دلالت
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 231
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٣١