توضيح عبارت او من امور مستلزم باجتهاد هم افتاء العلماء بذلك . . . « ج ص 94 س 1 ق ص 57 س 22 » .
ضمير تحت « تستلزم » به « امور » رجوع مىشود .
ضمير باجتهاد هم كه با آن سببيّه است ، به ناقلين رجوع مىگردد . و « بذلك » به فروع اشاره دارد .
ترجمه فارسى آن اين است : « يا از امورى كه آن امور بسبب اجتهاد ناقلين ، فتواى علماء را راجع به مسائل فقهىاى مورد نظر ، لازم دارد » .
قوله و ليس فى هذا مخالفة . . . ج ص 94 س 2 ق ص 57 س 23 .
جهت توضيح ، مطلب را به صورت سؤال و جوابى مطرح مىكنيم : سؤال :
بنا بر توجيه مذكور كه مرحوم شيخ بيان فرمود مجازيّت و يا تدليس لازم مىآيد چه آنكه لفظ اجماع در معناى حقيقى خود كه اتفاق كل باشد به كار نرفته و لذا قرينه لازم مىباشد و همچنين استعمال لفظ اجماع را در موردى كه از اتفاق كل خبرى نيست و ناقل اجماع اتفاق كلّ و قول امام ( ع ) را حدس مىزند ، يك نوع تدليس مىباشد ؟ پاسخ : نه مجازيّتى در كار است كه نياز به قرينه باشد و نه تدليس لازم مىآيد چه آنكه شخصى كه ادّعاى اجماع مىنمايد نه بخاطر آنست كه اعتماد غير را به اجماع جلب نمايد تا آن غير آن اجماع را دليلى براى اثبات مسألهاى ، قرار دهد و باصطلاح خيالش را راحت نمايد . و بلكه آقاى ناقل ، اعتماد خود را نسبت به اجماع اعلام مىدارد و از نظر خودش به اجماع استدلال مىنمايد .
توضيح عبارت لاجل اعتماد الغير عليه و جعله دليلا يستريح اليه . . . ضمير « عليه » به اجماع برمىگردد .
ضمير « جعله » به « غير » ارجاع مىشود ( قرار دادن غير آن اجماع را دليل
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 214
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١٤