قوله ( و لا يخفى ان اخباره باجماع العلماء . . . ج ص 92 ، س 8 ، ق ص 56 ، س 19 ) .
مرحوم شيخ با سه وجه ثابت مىنمايد كه اجماع مرحوم حلّى ، مبتنى بر حدس و اجتهاد مىباشد .
( احدها دلالة . . . ) مرحوم حلّى در كتابش ، ذكر خبر نموده و ذكر خبر دلالت برآن دارد كه ذكركننده ، به آن خبر عمل مىنمايد . البته عمل ذكركننده بخبر ذكر شده ، گرچه يك امر غالبى مىباشد يعنى اغلب كسانى كه خبرى را ذكر مىكنند ، به آن خبر عمل مىكنند و لكن مفيد قطع و يقين نمىباشد چه آنكه تخلّف و عدم عمل ، فراوان مشاهده شده است .
( الثانى تماميّة دلالة تلك الاخبار . . . ج ص 92 ، س 11 ، ق ص 56 ، س 21 ) .
از تمام بودن دلالت اخبار در نزد ناقلين ، بر وجوب ، مرحوم حلّى حدس زده است كه ناقلين اخبار وجوب را از اخبار فهميدهاند و اين حدس يقينى نمىباشد چه آنكه شايد آنها با ضميمه قرائن خارجى تأكد استحباب را فهميده باشند .
( الثالث كون رواة . . . ج ص 92 ، س 13 ، ق ص 56 ، س 22 ) .
از نظر ناقلين اخبار راويان همه مورد وثوق مىباشند ، مرحوم حلّى از وثاقت راويان در نزد ناقلين حدس زده است كه ناقلين اخبار ، اتفاق دارند ، و اين حدس يقينى نمىباشد چه آنكه وثوق و اعتماد حلّى به راويان ، دلالت بر وثوق آنها ندارد .
( مع ان الحلّى . . . ج ص 92 ، س 14 ، ق ص 56 ، س 23 ) .
منظور از عبارت مزبور اين است كه مرحوم حلّى روى سهتا مقدّمه و وجهى كه بيان گرديد ادّعاى اجماع نموده است و برفرض كه مقدّمات ثلاث را قبول كنيم و بگوئيم كه ( 1 ) ذكركننده خبر به آن ، عمل مىنمايد و ( 2 ) ناقلين اخبار ، وجوب فوريّت را فهميدهاند و ( 3 ) راويان مورد وثوق مىباشند . در عين حال مرحوم حلّى نبايد ادعاى اجماع نمايد چه آنكه خبر ثقه از نظر حلّى هرگز
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 209
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠٩