اجتهاد و حدس است كه در تحصيل اتفاق مقدمه حسى ضميمه نمىشود .
( قوله و لا بأس ص 90 ، س 16 ، ق ص 55 ، س 21 ) .
مرحوم شيخ بعد از ذكر سه وجه محمل براى اجماعات منقوله ، مواردى را متذكر مىشود كه خود مدعيان اجماع و يا غير آنها به وجه سوم تصريح نموده و اجماع ادعاشده را به اجتهاد و حدس بدون ضميمه امر حسى ، مستند نمودهاند .
( توجيه كلامه فيها بذلك . . . ج ص 90 ، س 16 ، ق ص 55 ، س 22 ) .
ضمير « كلامه » به مدعى برمىگردد و ضمير « فيها » به « موارد » رجوع مىشود و « بذلك » به وجه سوّم اشاره مىگردد .
مورد اوّل : آقايان سيد مرتضى و شيخ مفيد ( ره ) ادعاى اجماع نمودهاند و فرمودهاند .
( من مذهبنا ) از مذهب ما اين است كه ازاله نجاست به وسيله غير آب از مايعات ، جائز است مرحوم محقق اين اجماع را توجيه نموده و فرموده است : « و اما در پاسخ پرسش مسائل مبنى بر اينكه چگونه مفيد و مرتضى ( ره ) حكم مزبور را « الى مذهبنا » نسبت داده است درحالىكه روايت و نصّ ، راجع به حكم مزبور وجود ندارد . ( فالجواب . . . ) بايد گفت ، علم الهدى ، در كتاب خلاف متذكر شده است : نسبت دادن حكم مزبور ( جواز ازاله . . . ) را الى مذهبنا بخاطر اين است كه قاعده و اصل مسلّم و مورد عمل در مذهب ما ، اصل برائت و يا اصالة الاباحة مىباشد كه اصالة البراءة با عدم مانع و دليل ، جارى مىشود و مسلّم فيه خواهد بود ، و از طرف ديگر در شريعت اسلام دليلى وجود ندارد كه ازاله نجاسة با سائر مايعات ، را ممنوع نمايد .
ثم قال : يعنى محقق فرموده است كه مرحوم مفيد در كتاب مسائل الخلاف ادعا نموده است : جواز ازاله نجاسة با سائر مايعات : از ائمه ( ع ) روايت شده .
كوتاهسخن مرحوم محقق در مورد ادّعاى اجماع مرتضى و مفيد تصريح نموده كه ادعاى مزبور مبتنى بر اصل و روايت مىباشد .
مورد دوّم : و من ذلك ما عن شيخ فى الخلاف . . . ج ص 91 ، س 2 ، ق ص 56 ،
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 205
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠٥