البعض ) براى مخبر و ناقل اجماع حاصل گردد از باب حدس مىباشد به اين معنا كه آقاى مخبر و ناقل اجماع از اتفاق معروفين اتفاق كل را حدس مىزند و اين حدس عادة باعث حصول علم و يقين ، نسبت به اتفاق كل نخواهد شد .
( نعم هى امارة . . . ) مرجع « هى » « اتفاق اهل العصر و المعروفين منهم » مىباشد و تأنيث ضمير بخاطر خبر ( امارة ظنيه ) مىباشد . آرى اتفاق اهل عصر و يا معروفين اهل عصر ، اماره و دليل ظنى براى اثبات اتفاق كل بوده و هرگز افاده علم و يقين در كار نمىباشد .
( لانّ الغالب فى الاتّفاقيّات . . . ) يعنى انگيزه اينكه اتفاق معروفين اهل عصر ، اماره ظنّى براى اثبات اتفاق كل مىباشد ، اين است كه اتفاقهاى آراء اهل يك عصر غالبا از اتفاقهاى عصر گذشته سرچشمه مىگيرد مثلا اگر در عصر حاضر همه علماء بر استحباب قنوت اتفاق نظر دارند ، غالبا بخاطر آنست كه علماء عصر گذشته بر استحباب قنوت اتفاق نظر داشتند .
( و قد يحصل العلم بضميمة . . . )
اگر امارات ديگرى با « اتفاق اهل عصر يا اتفاق معروفين » آن ضميمه شود مثلا علماء اهل يك عصر و يا معروفين بر طهارة ماء بئر در فرض ملاقات نجس ، اتفاق نمودند و علاوه برآن روايت معتبر و يا آيهاى بر طهارة ماء مذكور ، دلالت داشته باشد ، علم و يقين نسبت به اتفاق ، كل ، حاصل مىگردد و لكن فرض مزبور ، از دائرهء محل بحث و كلام خارج مىشود چه آنكه بحث و كلام در جاى است كه اتفاق كل مستند به حس باشد ( يعنى ناقل اجماع همه آراء را مشاهده و يا شنيده باشد ) و يا مستند به حدسى باشد كه ملازمه عادى با كشف قول امام ( ع ) داشته باشد . و هر دو مطلب در فرض مزبور مفقود مىباشد .
( و الحق بذلك ما اذا علم اتفاق الكل . . . ج ص 89 ، س 21 ، ق ص 55 ، س 9 ) .
يعنى يكى از ملحقات و متعلقات استفاده اتفاق كل را از اتفاق معروفين ، آنجائى است كه آقاى ناقل ( همانطورىكه در سابق اشاره شد ) بخاطر حسن ظن و خوشبينى كه به معروفين و جماعت متفقين دارد ، از اتفاق آنها به اتفاق كل معتقد
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠١