بواقع ، مصلحت ديگرى را قائل بشويم چه آنكه در فرض انسداد جناب مكلف چاره ندارد جز آنكه به ظن حاصل از خبر و يا به ظن حاصل از بقيه امارات ظنى عمل نمايد و خود را بواقع برساند .
بنابراين ترجمه عبارت ( كما يتفق الى آخر ) اينچنين مىباشد : چنانچه گاهى كشف واقع در صورت انسداد باب علم اتفاق مىافتد ( و تعلق الغرض باصابة ) در صورت انسداد باب علم غرض از عمل بخبر واحد اصابه و رسيدن بواقع است ( فانّ الامر ) چه آنكه در صورت انسداد باب علم دستور دادن به عمل بخبر واحد مفيد ظن و چيزهاى ديگرى كه مفيد ظن است مانند شهرة و ظواهر و غيره ( لا يحتاج . . ) نيازى به مصلحت داشتن ندارد ( سوى كونه . . . ) جز آنكه خبر واحد و غيره بطور ظنى كشف از واقع مىنمايد .
وجه دوم : ( الثانى ان يجب العمل به . . . . )
وجه دوم اين است كه عمل بخبر واحد بخاطر آنست كه در مؤداى خبر واحد مصلحتى ايجاد مىشود كه اين مصلحت قوىتر از مصلحت واقع است مثلا در واقع صلاة ظهر واجب است و مكلّف نسبت بواقع جاهل است و بايد بخبر واحد عمل نمايد اگر خبر واحد مطابق با واقع باشد كه فهو المطلوب و اما اگر مخالف واقع درآيد مثلا خبر واحد وجوب جمعه را اعلام نمود بسبب قيام خبر واحد بر وجوب صلاة جمعه ، مصلحتى در صلاة جمعه احداث مىگردد كه مصلحت فوت شده را كه از ناحيه ترك صلاة ظهر آمده جبران مىنمايد و يا احيانا اگر صلاة جمعه حرام باشد مصلحت مذكور ، مفسده صلاة جمعه را تدارك خواهد نمود .
( امّا ايجاب العمل بالخبر على وجه الاول . . . . )
ج ص 42 س 2 ق ص 25 س 23
بنا بر وجه اول اشكال ابن قبه وارد است كه در فرض انفتاح باب علم عمل بخبر واحد باعث تحريم حلال و تحليل حرام مىشود ، مثلا جناب مكلّف در مدينه بسر مىبرد و مىتواند به مكه برود و از حضور امام ( ع ) كسب اطلاعات نمايد
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 20
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠