تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 405

مساهمون:

ص٤٠٥

قواعد دلالتى مربوط به اين نوع :

قاعده اوّل : قاعده عدم سهو و خطا :

يكى از قواعد دلالت استعمالى گفتارى ( لفظى ) كه از اين اصل نخستين نشأت مىگيرد « قاعدهء عدم سهو و خطا در گفتار » است . بنابر اين قاعده ، اصل در رفتارهاى عقلايى به طور كلّى و در رفتارهاى گفتارى كه مورد بحث است علىالخصوص ، « هوشيارى » ، « التفات » و « عدم غفلت » است . بنابر اين ، رفتار و گفتارى كه از هر فاعل عاقلى سر زند ، از روى سهو و خطا و غفلت نيست . از اين قاعدهء رفتارى ، در خصوص گفتارها چنين نتيجه مىگيريم : « آنچه گويندهء مريد مىگويد ، همان است كه مىخواهد » . يا به طور خلاصه‌تر : « آنچه را گوينده مىگويد مىخواهد » . از اين قاعدهء گفتارى - يعنى : « آنچه را گوينده مىگويد مىخواهد » - دو نتيجه به‌دست مىآيد كه هر يك از آنها به نوبت خود يك اصل و قاعدهء گفتارى به‌شمار مىآيد : 1 ) آنچه هر گوينده بر زبان مىراند همان است كه نشان‌دهنده و بازگو كنندهء مقصود و مراد اوست ؛ نه لفظ و كلامى كه به زبان نرانده است . بنابر اين ، اگر گوينده‌اى در كلام خود ، عبارات و الفاظى به‌كار برد ، نمىتوان گفت : « ممكن است لفظ و كلامى ديگر مىخواسته ، و به اشتباه و خطا اين جمله يا كلمه را به‌كار برده است » ! 2 ) اگر گوينده ، كلامى بر كلام خود نيافزود ، احتمال غفلت و خطا و سهو در آن منتفى است ، و آنچه را نگفته است از روى سهو و خطا نبوده ؛ بلكه از روى عمد و التفات است .
اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 405 | الشيخ محسن الأراكي