1 ) كليهء مفاهيم تشكيكى كه داراى مراتب وجودى متفاوت هستند ، از يك مصداق معيارى برخوردارند كه مع الواسطه يابلا واسطه ملاك صدق آن مفهوم برساير مراتب وجودى آن مفهوم مىباشد . و در بين مفاهيم دينى مفهوم « مؤمن » - يعنى مؤمن به خدا و رسول - از اين قبيل مفاهيم است ، و طبق آنچه در آيات و روايات آمده است اميرالمؤمنين على ( ع ) ؛ مصداق تام اين مفهوم و معيار صدق آن بر ساير مصاديق است ؛
2 ) واژهء « شهيد » - كه در كاربردهاى قرآنى به معناى معيار و ملاك عينى بهكاررفته است - از مفاهيمى است كه مصاديق ترتّبى دارد بدين معنا كه مصداقى از شهيد ، شاهد بر جميع مصاديق « شهيد » مىباشد و لذا شاهد شاهدان است ، و ساير مصاديق « شهيد » هر مصداقى به لحاظ مرتبهء شهادتى كه دارد شاهد بر مرتبهء ما دون خواهد بود ، و بدين ترتيب ، به حقيقتى به عنوان « ترتّب أشهاد » ميرسيم كه گوياى سلسله مراتب شاهدان است از شاهد اوّل كه رسول اكرم ( ص ) است ، و پس از او اميرالمؤمنين على و ساير امامان مطهر و معصوم و پس از آنان شاهدان از مؤمنين به ترتيب مراتب كمال ، سلسلهء مراتب « أشهاد » را تشكيل ميدهند .
اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 242
مساهمون: الشيخ محسن الأراكي
ص٢٤٢