وجود دارد كه مصاديق آن دو مرتبهء كلّى « مشكوك الصدق بالإمكان » ، و « مشكوك الصدق بالفعل » مىباشند . مصاديق اين مراتب وُسطى كه مراتب مشكوك الصدق بالإمكان يا بالفعلاند هرچه به رأس اين مخروط - يعنى : مرتبهء « سفيدى خالص » - ، نزديكتر مىشوند ، صدق « سفيد » بر آنها اقوى و اشدّ است و هرچه از رأس مخروط دور تر مىشوند ، صدق مفهوم « سفيدى » بر آنها ضعيفتر مىشود ؛ تا آنجا كه مفهوم « سفيد » از آنها كاملًا منتفى گردد و مصداق « ضد سفيد » - يعنى « سياهى » به عنوان مثال - بشوند .
بنابراين ، آنچه شدّت و ضعف صدق مفهوم « سفيد » بهوسيلهء آن سنجيده مىشود آن مصداق « برترين سفيدى » است كه « سفيدى خالص » در آن جلوه گر شده است .
مصداق برترين كه « سفيدترين » است معيارى است كه با آن اصل صدق « سفيدى » و شدّت و ضعف « سفيدى سفيدهاى ديگر » معين مىشود ، و صدق « سفيدى » بر هر مرتبهاى بستگى به اين دارد كه با آن مصداق برترين ، شباهتى بيشتر از شباهتش با مصداق ضد داشته باشد .
در قرآنكريم « شاهد » يا « شهيد » به معناى همان مصداق برتر يك طبيعت ذات مراتب است كه معيارى براى ارزيابى ساير مراتب آن طبيعت است .
رسولاكرم ( ص ) و اهلبيت گراميش ( ع ) ، مصاديق تامهء « شاهد » و « شهيد » در عُرف واژگان قرآنى بهشمار مىروند . خداى متعال فرمود : فَكَيفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاء شَهِيدًا « 1 » . در اين آيه - و آيات مشابه ديگرى - رسولاكرم ( ص ) « شاهد بر امّت » معرّفى شده است و در آيهء ديگرى در سورهء هود ، اميرالمؤمنين صلواتاللهعليه به عنوان « شاهد » شناخته شده است : خداوند فرمود : أفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ « 2 » و در جاى ديگر امامان معصوم صلواتاللهعليهم شاهدان بر امت و رسول اكرم ( ص ) شاهد بر اين شاهدان معرّفى شدهاند . خداوند فرمود : وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيكُونَ الرَّسُولُ عَلَيكُمْ شَهِيدًا « 3 » . در روايات متعدّد أُمَّةً وَسَطًا به امامان معصوم تفسير شده كه قرائن قرآنى صحّت اين تفسير را تاييد مىكنند . امامان معصوم ( ع ) در اين
هامش
( 1 ) . سور نساء : 41 .
( 2 ) . سور هود : 17 .
( 3 ) . سور بقره : 143 . .