خصوصيات نظريه قرن اكيد :
بنابر آنچه در توضيح نظريهء قرناكيد بيان شد : اين نظريه داراى خصوصيات ذيل است :
1 ) رابطهء وضعى بين لفظ و معنا كه منشأ دلالت لفظ بر معناست اگر چه ممكن است ناشى از اعتبار و جعل باشد لكن رابطهاى تكوينى و حقيقى است نه اعتبارى و جعلى . اين رابطه ، در حقيقت ، اقتراناكيد يا به تعبيرى ديگر : پيوند تكوينى مستحكمى بين لفظ و معناست كه از مشروط ساختن لفظ با معنا نشأت مىگيرد و در حقيقت مصداقى از مصاديق قانون كلّى بازتابشرطى است كه قانونى طبيعى است و در روانشناسى شناخته شده است . آرى احيانا جعل و انشاء در پيدايش اين رابطهء تكوينى و مشروطساختن لفظ و معنا ، مىتواند مؤثّر باشد - آنچنانكه در وضع تعيينى چنين است و به همين لحاظ اين مسلك را در ضمن مسالك قائل به اعتباريت وضع ذكر كرديم ؛
2 ) دلالتى كه بهوسيلهء وضع - به معناى قرناكيد - بهوجود مىآيد دلالت تصوريه است و لذا متوقّف بر قصد و اراده گوينده نيست ، بههمين سبب اگر لفظ بهوسيلهء ابزارى كه داراى شعور و اراده نيست نيز صادر شود دلالت بر معناى موضوعله دارد ، و اين خود نشانهء صحّت مدّعاى ماست كه وضع ، منشأ دلالت تصوريه است نه دلالت تصديقيه ؛
3 ) فعليت دلالت وضعى در غالب احوال متوقّف بر علم به وضع است ؛ زيرا همانگونه كه گفته شد دلالت وضعى ناشى از اقتراناكيد لفظ و معناست كه اين اقتراناكيد غالبا بدون علم محقّق نمىشود . آرى گاه مىشود كه اين اقتراناكيد از طريق تلقين بهوجود مىآيد نظير اقترانى كه در ذهن كودك ميان لفظ « شير » و معناى آن بهوجود مىآيد كه در اين صورت با وجود عدم علم به وضع و در اثر تلقين رابطهء اقتراناكيد بين لفظ و معنا در ذهن كودك پديد مىآيد « 1 » .
* نقد نظريه قرناكيد :
آنچه بيان شد چكيدهء نظريهء قرناكيد بود كه بر مبناى آن ، استاد شهيد ماهيت وضع و رابطهء دلالت وضعى بين لفظ و معنا را تبيين نموده است . اين نظريه ، با همهء جمال و جاذبهاى كه دارد بهنظر مىرسد محلّ اشكالات متعددى است :
* اشكالاوّل : ايننظريه ، نمىتواند حقيقتوضع ( يا : سبب رابطهء دلالتوضعى ) را تبيين كند ؛ زيرا :
1 ) قرناكيد آنجا كه با وضع همراه است اثر وضع است نه خود وضع ؛
هامش
( 1 ) . بحوث فى علم الأصول 81 : 1 - 83 . .