در راه خدا را ) عبادت قرار نداده است ، و با كشته شدن نمىتوان ، خدا را پرستيد .
آيا شخصى كه اين گونه مىانديشد سخن قرآن راستگو را نشنيده كه قومى خدا را با كشته شدن مىپرستيدند ، آنجا كه مىفرمايد :
فَتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بارِئِكُمْ
، به سوى خالق خود باز گرديد و خود را بكشيد ، اين كار براى شما در پيشگاه پروردگارتان بهتر است . ( بقره / 54 ) « 1 » اشكالكننده گويا پنداشته معنى آيه
وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ
( با دستهاى خود ، خويش را به هلاكت نيفكنيد ) « 2 » اين است كه خود را به كشتن ندهيد . در صورتى كه قتل در راه خدا نه تنها هلاك نيست ، بلكه از عاليترين درجات سعادت است مؤلّف كتاب « مقتل » از مولاى ما امام صادق عليه السّلام روايتى در تفسير اين آيه ( و لا تلقوا . . . ) نقل كرده كه بسيار شايستهء دقّت است ، و آن اينكه از اسلم ( بن ابى عمران ) روايت شده گفت : جنگ نهاوند يا جنگ ديگرى بود ، و ما ( سپاه اسلام ) در برابر سپاه كفر قرار گرفتيم ، سپاه دشمن در دو صف قرار داشتند كه بر اثر بسيارى جمعيّتشان ، به اندازهء طول و عرض صفهاى آنها در هيچ جنگى نديده بودم ، روميان پشتشان را به ديوار ( قلعهء ) شهرستان ( قسطنطنيّه ) چسبانيده بودند ، در اين ميان
هامش
( 1 ) . اين آيه بيانگر فرمان موسى ( ع ) به گوساله پرستان است كه توبه كنند ، و همديگر را بكشند ، تا آثار گناه گوسالهپرستى محو گردد ، كه به گفتهء علّامهء طبرسى در مجمع البيان آنها كه در اين درگيرى كشته مىشدند به مقام شهادت مىرسيدند ، و آنان كه باقى مىماندند به شرايط توبه عمل كرده بودند ( مجمع البيان ، ج 1 و 2 ، ص 113 ) ناگفته نماند كه مفسّران در تفسير اين آيه ، بحثها و گفتگوهاى بسيار كردهاند ( مترجم ) .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 195 .