در آنجا رودخانهء قراقلخان با رودخانهء كر يكى مىشود رودخانهء مذكور به قدر نصف آب كر آب دارد . قلعهء مذكور كليساى بزرگى دارد . به قدر چهل خانوار ارمنى در آنجا ساكن ميباشند و رودخانه ، نزديك به قلعه پلى دارد كه از آنجا عبور مينمايند . مذكور مىگرديد كه اين كليسا را در وقت آمدن امير تيمور به گرجستان خراب كردهاند ، و در ايام سلطنت شاه عباس جنتمكان ، باز گرجىها وجهى به خزانهء عامره داده ، حكم به تعمير آن « 1 » شده است .
از آنجا يك دو فرسخ ديگر آمده ، به جلگهء باصفائى رسيديم كه دو فرسخ در دو فرسخ مىبود . در آن كوه و بيشه مكان مذكور را به زبان گرجى غارتيسكر مىنامند .
قريب دويست نفر سالدات مستحفظ در آنجا بودند .
چون هنوز چادر و بنه نرسيده بوده و زن و خواهرزن و كسان بساناويچ كه تا مزدك « 2 » همراه خواهند بود و از آنجا روانهء حاجى ترخان خواهند شد . در سر راه فرود آمده ، منزلى مهيا كرده بودند . بهاصرار ايشان صاحبى ايلچى فرود آمده ، چاى « 3 » صرف نمودند و چادر برپا كردند و روانهء منزل شده توقف نموديم . منزل مذكور از ابتدا الى انتها چهار فرسنگ و نيم راه بود اين منزل از خاك كارتيل و با الفعل بهتصرف شخص گرجى مىباشد .
بعد از ورود به منزل مشخص شد كه دوازده عراده كفايت اسباب و ايتام را نكرده باعث معطلى مىشد . دو عرادهء ديگر ، جنرال بساناويچ مهماندار زياد كرد كه باعث استراحت شود . آن روز و شب در آنجا بسر برده شد .
يوم چهارشنبه بيست و هفتم : صبح از آنجا حركت و روانهء منزل دوشت « 4 » شديم .
مسافت آن چهار فرسنگ است . اما در آنجا توقف نشد . آب رود « 5 » خداآفرين نزديك به قلعهء دوشت است . عمارات خوب دارد . در وقت بودن والى گرجستان يك نفر پسرهاى والى در آنجا توقف داشته ، آنجا پاىتخت قراقلخان بوده ، بالفعل هفت هشت قريهء خوب دور و حوالى قلعهء مذكور مىباشد . و در قريه [ اى ] كه نزديك به قلعه است ، قريب به يكصد خانوار رعيت ارامنه دارد . مساوى يكصد و پنجاه دكان در آنجا ملاحظه شد .
اما از اول اين منزل تا ورود به اين مكان تمام راه بلندى و پستى بسيار دارد .
بعد از ملاحظهء آنجا روانه شديم ، و بعد از طى دو فرسنگ راه كه مجموع مسافت منزل اين روز شش فرسنگ بوده باشد وارد منزل انلور شديم . درحين ورود به منزل .
كمانداد كه قلعهبيگى بوده باشد به استقبال آمده در آنجا دويست نفر سالدات ملاحظه شد . انلور قلعه و كليساى كوچكى دارد و ميان چهاركوهى واقع شده ، و رودخانهء كوچكى [ كه ] آب خوشگوارى دارد . به قدر يكصد خانوار ارمنى و غيره در آنجا ساكن ميباشند ، قلعهبيگى خانه [ اى ] كه در خارج قلعه از خود داشت ، بهجهت نشيمن ايلچى تخليه نموده در آنجا ساعتى توقف و چون بدهوا بود بساناويچ آمده ، صاحبى ايلچى را از آنجا حركت داده ، در چمن برده چادر برپا نموده ، توقف نمودند .
هامش
( 1 ) - متن : او
( 2 ) - مج : حودك
( 3 ) - متن : چاهى
( 4 ) - در سفرنامه خسرو ميرزا اين محله دوشد ثبت شده است ( ص 163 )
( 5 ) - متن : آب آستانه .