و هر كس از قريش در رفتن به مصر و شام از مدينه عبور كند ، جان و مالش در امان باشد .
2 - هركس از قريش بدون اذن ولى خودبه حكومتاسلامى پناهنده شود ، بايد بازگردانده شود و هر كس از همراهان محمد ( ص ) نزد قريش برود ، ملزم به بازگرداندن او نباشند .
3 - دوطرف تعهد كردند كه ميان آنها مكر و خيانت نباشد و سرقت و غارتى انجام ندهند .
4 - هر كس بخواهد اسلام بياورد يا با حكومت اسلامى همپيمان شود ، آزاد باشد و هر كس هم كه بخواهد مىتواند به آيين قريش درآيد يا با آنها همپيمان شود .
5 - پيامبر ( ص ) امسال را برگردد و سال آينده با يارانش به مكه بيايد ، ولى تنها سه ورز در مكه اقامت كند و هيچ اسلحهاى جز سلاح يك مسافر با خود حمل نكنند . « 1 »
قريش از بستن اين پيمان خرسند بود ، اما عدهاى از مسلمانان از برخى مفاد صلحنامه ناراضى بودند ؛ شايد فكر مىكردند كه به ضرر مسلمانان است . اما چنان كه خواهيم ديد هيچ يك از مفاد اين پيمان به ضرر مسلمانان نبود . تنها مسألهاى كه به نفع قريش بود ، چشم پوشى رسول خدا ( ص ) در آن سال از زيارت كعبه بود ، چون آنها مىپنداشتند كه غرورشان حفظ شده است . مسلمانانى هم كه اين پيمان را به ضرر خود مىدانستند ، بينش سياسى نداشتند و با معيارهاى فردى آن را ارزيابى مىكردند .
نتايج صلح
صلح حديبيه براى حكومت اسلامى نتايج بسيار سودمند و درخشانى داشت كه به مواردى از آن اشاره مىكنيم .
الف - نمايش قدرت نظامى حكومت اسلامى
هنگامى كه رسول خدا ( ص ) راهى مكه بود از هر كدام از قبيلههاى ساكن در مسير مىخواست كه همراه وى حركت كنند ، ولى آنان از بيم آنكه مبادا ميان مسلمانان و قريش درگيرى روى دهد ، به بهانههاى گوناگون از همراهى آن حضرت خوددارى ورزيدند .
هامش
( 1 ) - سيرهء ابن هشام ، ج 3 ، ص 332 ؛ تاريخ پيامبر اسلام ، ص 467 .