بازگشتند . در اين حال ، سپاه مشركان متشكل از دستهها و گروههاى زير بود :
1 - قريش كه پيكرهء اصلى سپاه را تشكيل مىداد و فرماندهى و هدايت نبرد را به عهده داشت .
2 - قبيلههاى اطراف مكه .
3 - منافقان : اينان ضد انقلابهايى بودند كه از مدينه به مكه گريخته بودند و قريش روى آنها زياد حساب مىكرد . رئيس منافقان فردى به نام ابوعامر فاسق بود كه به قريش چنين وعده مىداد : اگر من پيش قوم خود بروم ، دو تن از آنها در برابر شما نخواهند ايستاد . « 1 »
4 - زنان : زنان شركت كننده در اين جنگ همسران اشراف قريش بودند و در رأس آنها ، هند همسر ابوسفيان قرار داشت . « 2 »
ج - تعداد :
عدهء كسانى كه مدينه را به سوى احد ترك كردند ، حدود هزار تن بود . اما در نيمهء راه منافقان به رياست عبدالله ابى به بهانهء اينكه جنگى اتفاق نخواهد افتاد ، به شهر بازگشتند . با توجه به اينكه منافقان سيصد تن بودند ، عدهء رزمندگان اسلام به هفتصد تن رسيد . از اين تعداد تنها صد نفر زره بر تن داشتند . « 3 »
قريش كه خاطرهء تلخ شكست بدر را به ياد داشت ، تعداد جنگجويانش را به حدود سه هزار نفر افزايش داد . از اين عده هفتصد تن زره داشتند ، دويست اسب و سه هزار شتر نيز با نيروى مشركان همراه بود . « 4 »
د - فرماندهى :
فرماندهى سپاه اسلام در اين جنگ با شخص رسول خدا ( ص ) بود و فرماندهى سپاه كفر را ابوسفيان بر عهده داشت . وى بر خلاف ابوجهل ( فرماندهء مشركان در جنگ بدر )
هامش
( 1 ) - مغازى ، مترجم ، ج 1 ، ص 150 .
( 2 ) - همان ، ص 147 .
( 3 ) - طبقات الكبرى ، ابن سعد ، ج 2 ، ص 37 .
( 4 ) - ر . ك . مغازى ، مترجم ، ج 1 ، ص 148 ؛ الرسول القائد ، ص 172 .