اين حركت موفقيت آميز نظامى در واقع به قريش فهماند كه همه راهها براى آنها امن نيست و اين كار براى آنان كه هيچ درآمد اقتصادى ديگرى نداشتند ، بسيار گران تمام شد .
مشركان
جنگ بدر براى قريش بسيار گران تمام شد . حيثيت سياسى آنها بر باد و قدرت نظامىشان زير سؤال رفت ، تعداد زيادى از بزرگانش به قتل رسيدند ، و ابولهب از غصّه مرد . اما همهء شواهد نشان مىداد كه آنان در صددند انتقام كشتگان بدر را بگيرند .
سران قريش براى افروخته نگهداشتن شعلهء كينهء مردم ، دو دستور مهم صادر كردند :
اول آنكه مردم بركشتگان خود نگريند و دوم آنكه براى آزاد سازى اسيران شتاب نكنند . « 1 »
الف - كمبود نيرو
از آنجا كه جنگجويان قريش با تمام ساز و برگشان در مصاف با رزمندگان اسلام شكست خوردند ، اينك احساس مىكردند كه براى جنگ با مسلمانان ، سپاهى بمراتب نيرومندتر از بدر مورد نياز است . از اين رو ، به چند تن از شاعران مأموريت دادند كه ميان قبيلههاى اطراف بروند و آنها را براى جنگى كه در پيش بود ، برانگيزند . اين تبليغات ، مؤثر واقع شد و تعداد زيادى از قبيلههاى عرب با آنها همراه شدند . « 2 »
ب - تأمين بودجه
ابوسفيان براى مدتى مال التجاره را توقيف كرد ، به بهانهء اينكه تعدادى از صاحبان اموال كشته شدهاند ، تا آنكه روزى از چند نفر شنيد كه مردم حاضرند در مقابل آزاد ساختن اموال ، هزينهء جنگ را بپردازند . وى از اين خبر خشنود شد و خود بيش از همه به اين كار علاقه نشان داد و قول داد كه همهء خويشاوندانش را در اين كار با خود همراه سازد به اين ترتيب بودجهء مورد نياز جنگ تأمين شد . « 3 »
هامش
( 1 ) - ر . ك . مغازى ، مترجم ، ج 1 ، ص 91 - 92 .
( 2 ) - همان ، ص 147 .
( 3 ) - همان ، ص 145 .