تجلى مىكند . نيايش درنهايت وضوح يك پديده روحى است . حال كه جهان روح خارج از دسترس علوم وفنون مادى ماست پس چگونه مىتوان درباره نيايش شناخت قطعى و تجربى به دست آورد ؟ قلمرو علم ، خوشبختانه تا دامنه همه محسوسات كشيده شده است و مىتوان ، با واسطه فيزيولوژى ، تظاهرات روح را نيز جزء اين قلمرو آورد . بنابراين ، از راه بررسى منطقى انسانى كه نيايش مىكند مىتوانيم دريابيم كه پديده نيايش برچه اساسى مبتنى است ، از چه راهى به ثمر مىرسد وآثار آن كدام است .
چنين به نظر مىرسد كه نيايش اصولا كشش روح به سوى كانون غيرمادى جهان است . نيايش عبارت است از تضرع ، ناله مضطربانه و طلب يارى واستعانت و گاهى يك حالت كشف و شهود روشن و آرام درونى و مستمر ودورتر از اقليم همه محسوسات . به عبارت ديگر ، مىتوان گفت كه نيايش پرواز روح به سوى خدا است و يا حالت پرستش عاشقانه ايست نسبت به آن مبدأى كه معجزه حيات از او سر زده است . بالاخره ، نيايش نمودار كوشش انسان است براى ارتباط با آن وجود نامريى ، آفريدگار همه هستى ، عقل كل ، قدرت مطلق ، خير مطلق ، پدر و منجى هر يك از ما . صرفنظر از نقل اوراد فرمولى ، حقيقت نيايش يك حالت عرفانى پرگدازى را مجسم مىكند كه درآن دل به خدا جذب مىشود . اين حالت از طبيعت عقل سرچشمه نمىگيرد و از همين رو است كه تا آنجا كه غيرقابل ادراك است در نظر اهل فلسفه و استدلال غير قابل قبول باقى مىماند .
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 76
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٧٦