ومعلول ) قرار ندهد ، نه اينكه اين نظام را لغو شمرده و هدفش نيل به خواستهها از راهى جز نظام علت و معلول و اسباب باشد . ( همان )
در توضيح رابطه ظريف نظام علت و معلول و دعا ، شايسته است مصداق و نمونهاى آورده شود . براى مثال ، « دعا كردن » فى نفسه پديده اى است كه بدون اسباب و وسايل و علت و معلول قابل تحقق نيست . چرا ؟ زيرا ابتدا انسان در درون و در دل اراده مىكند و بعد با زبانش درخواست مىنمايد و به عبارتى از همه اركان هستى و وجود خودش كمك مىگيرد . مثال ديگرآنكه رابطه انسان با افعال و رفتارهاى خودش مصداق ديگرى است از بحث فوق . چطور ؟ بدين معنا كه انسان ، گرفتن و دادن را با دست انجام مىدهد ، ديدن و شنيدن را با چشم و گوش و نيز ساير كارها را با آلات و ادوات مخصوص به خود صورت مىدهد . بنابراين ، از يك طرف ، كسى كه چيزى را بدون اسباب از خدا مى خواهد مانند كسى است كه از انسان ، بدون بكارگيرى چشم و گوش توقع ديدن و شنيدن دارد . و از طرف ديگر ، كسى كه چشم ، تنها به اسباب و نظام علت و معلول دوخته و توجه به پروردگار ندارد مانند كسى است كه به طور كلى از خود انسان غفلت كرده و مستقلًا از دست او چيزى مىخواهد يا از چشم و گوش او انتظار نگاه كردن و گوش دادن دارد . همانطور كه كار كردن انسان با اسباب و ابزار موجب سلب قدرت و اختيار از او نمىشود ، همچنين پروردگار نيز كه امور را از مجراى اسباب و علت و معلول انجام مىدهد لازمهاش محدود شدن
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٥٥