فرد متربى احساس كند كه امكان دسترسى به خواسته و مطلوب خود را بدون كمك الهى و نيروهاى معنوى ندارد .
هماهنگى درون و برون : از ديگر لوازم تحقق اثرات تربيتى دعا ، هماهنگى درون و برون ، گفتار و كردار و هماهنگى تمام ابعاد وجودى آدمى است . اين معنا در مباحث تربيتى « وحدت شخصيت » نام دارد . فرد متربى اگر در زبان خواستهاى را مطرح نمايد اما در عمل و در رفتارهاى اجتماعى ، عاطفى و فكرى خود هماهنگ با آن خواسته رفتار نكند ، نبايد انتظار اثرات تربيتى دعا و نتايج دعا را داشته باشد . وحدت شخصيت بدين معنا است كه زبان و دل و درون و برون نيايشگر هماهنگ باشند . تمام ابعاد وجودى شخصيت متربى در يك جهت واحد و هماهنگ باشند .
عامل تنبلى و سستى نشود : از ديگر لوازم تحقق اثرات تربيتى دعا آن است كه دعا جايگزين مسئوليت اجتماعى فرد و ملت نباشد . بر اساس آيه قرآن كريم كه « خداوند سرنوشت هيچ قوم و ملتى را تغيير نمىدهد مگرآن كه خود آن را تغيير بدهند : ان الله لايغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم » ( سوره رعد ، آيه 11 ) خداوند قادر متعال هرگز دعاى مردم ستمپذير كه در برابر ظلم ستمگران ساكت بوده و هيچ گونه اعتراض به قدرت حاكم نمىكنند ، را وقعى نمىنهد . بنابراين ، دعا كردن و مسئلت از خداوند نبايد با رها كردن كار و تلاش و كوشش همراه باشد ، بلكه در عين كار و تلاش بايد از خداوند طلب استمداد كرد .
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 47
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٤٧