دچار يأس و نااميدى بشود ؛ بلكه بايد بداند و ايمان داشته باشد كه دستگاه الهى از حوزه تلاش او بسى وسيعتر است و چه بسا راههاى تلاش نشناختهاى وجود داشته باشد كه در آينده به رويش باز شود و مسيرى تازه و نو براى تلاش و كوشش پيش پايش بگذارد . در نظام تعليم و تربيت اسلامى ، آمادگى براى تلاش و كوشش بىپايان نهفته است . بنابراين ، معنى دعا اين است كه از يك طرف ، از طريق پيوند با بى نهايت ، پيوند با خداى بىنهايت و قدرت بى نهايت او را ، همواره براى خودمان محفوظ نگه مىداريم و از طرف ديگر ، معنايش اين است كه بر خودمان نهيب مىزنيم كه مبادا دچار يأس و نا اميدى بشويم .
هماهنگى با سنن هستى : از لوازم ديگر نيل به اثرات تربيتى دعا آن است كه موافق با سنن هستى و شريعت دين باشد . بديهى است درخواست عمر جاودانه يا دعاهايى از اين قبيل كه مخالف با سنن هستى است ، قابل استجابت نيست . به طور مثال دعا نبايد جانشين كار و مسئوليت فرد متربى بشود . بسيارى از خواستهها از طريق عقل ، تدبير ، كار و تلاش قابل تحقق است . بنابراين طرح چنين درخواستهايى در دعا ، تمسخر خود است . همانطور كه قبلًا متذكر شديم امام رضا ( ع ) مىفرمايند : « هر كس از خداوند بدون تلاش و كوشش طلب موفقيت بنمايد ، خود را مسخره نموده است » . بنابراين ، « دعا » بايد مظهر « حاجت » و تجسم « فقر » و نياز باشد . واقعاً
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 46
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٤٦