نيازهاى زيستى يا فيزيولوژيكى ذكر كرديم در اين فراز امام ( ص ) با صراحت بيان مىفرمايند . در اين رابطه چند نكته را يادآور مىشويم :
1 - امام صريحاً بيان مىفرمايند كه عدم تأمين رفاه نسبى براى يك جامعه باعث مىشود كه حاكميت معنويت و اخلاق در آن جامعه به خطر افتد . اين يك واقعيت است . البته اشتباه نشود ، منظور اين نيست كه اگر در جامعه رفاه برقرار شد و يا اينكه در هر جامعه مرفه و هر خانواده مرفه حتماً اخلاق در آن حاكم است و از روح معنوى الهى برخوردار است ، خير ، بلكه منظور آن است كه انسان به دليل بافت فطرى و خلقتياش به طور طبيعى مجبور به تأمين نيازهاى اوليه زندگى است . تا شكم او سير نشود هرگز به فكر عبادات و معنويات نمىافتد ، تا روزى و خرج معاش خانواده را فراهم نكند معمولًا فرصت ارتباط با خدا و خلوت با معشوق را پيدا نخواهد كرد . لذا اگر جامعه اى گرفتار فقر شد به احتمال قريب به يقين اكثر مردم آن از معنويات دور شده يا لااقل كمتر به ارزشهاى اخلاقى بها مىدهند . امام سجاد ( ع ) مىفرمايند در صورت عدم تأمين رفاه نسبى در جامعه ، دو زيان بزرگ در جامعه بروز مىكند :
الف : به طور پيوسته دنبال طلب مال و تحصيل معاش رفتن جهت تأمين نيازهاى فيزيولوژيكى خود و عائله و بالنتيجه بالاجبار از عبادت و ارتباط با خدا غافل شدن و بازماندن .
ب : از تبعات عدم تأمين رفاه نسبى يك جامعه ، رواج بزهكارى و رذائل اخلاقى و قاچاق و دزدى و دروغ و رشوه و گرانى و كمفروشى و تقلب و امثال اينها خواهد بود .
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 238
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٢٣٨