مشكلاتى بشود در جواب فرمودند : من مىخواهم طلاب از اوائل كار با پول آشنا شده و رنگ پول و كثرت پول را ببينند تا فردا در برابر آن ، هنگام تصدى منصب قضاوت سست و لرزان نشوند . اين مطلب اشاره به اين نكته تربيتى مهم دارد كه عرض شد و تفصيل آن از عهده اين مقاله خارج است .
خامساً ، رنج و تلاش زياد براى تأمين معاش باعث بىتوفيقى اجبارى و قهرى انسان نسبت به معنويات و مناجات با خدا مىشود . و لذا پيامبر فرمودهاند :
« كان الفقر ان يكون كفراً »
( ارفع ، كاظم ، شرح دعاى مكارم ، 1363 ، ص 161 ) . چهبسا فقر و تنگدستى باعث كفران شود . چه زيبا على ( ع ) در نهجالبلاغه فرمودند كه فقر و تنگدستى باعث شكستن دين و حيرانى و سرگردانى عقل و تدبير انسان و ظهور عداوت و دشمنى مىشود . « الفقر منقصه للدين ، مدهشه للعقل ، داعيه للمقت » ( فيض الاسلام ، علينقى ، نهج البلاغه ، 1351 ، حكمت 311 ) . امام اين فرمايش را به فرزند خود محمدحنيفه مىفرمايند و سفارش مىكنند كه از فقر به خداوند استعاذه كن و پناه ببر .
سادساً ، احتمال دارد منظور امام از عدم ابتلاء و آزمايش از راه توانگرى اين باشد كه عوارض منفى افراد ثروتمند و توانگر شامل حال انسان نشود چرا كه افراد غنى و ثروتمند بيشترين بخل را داشته و حريصتر از ديگرانند . قرآن نيز اين را تأييد مىفرمايد : « و منهم من عاهد الله لئن آتانا من فضله ، لنصدقن و لنكوننّ من الصالحين فلمّا آتاهم من فضله بخلوا به و تولّوا و هم معرضون . » ( قرآن كريم ، سوره توبه ، آيه 75 ) از جمله منافقين افرادى هستند كه با خدا عهد كردند كه اگر خداوند به آنها تفضل كند و مال ببخشد آنها نيز
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 232
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٢٣٢