هردوت مىگويد سكنهء اين مملكت يعنى ايران را آرين مىناميدند و معنى اين كلمه رشيد است و قوم آرين آنهايى بودند كه هندوستان و ايران و تركستان و ارمنبل اغلب بلاد فرنگ را معمور ساختند و مدها نيز از اين قومند و بدوا آرين نام داشته .
جمعى را عقيده اين است كه قوم نجيب آرين از اولاد يافثاند و ابتدا آنها در يك سرزمين سكنى داشته بعد نزاع و خلاف در ميان آنها درگرفته از هم جدا و متفرق گشته هر فرقه به طرفى رفتهاند و به واسطهء اختلاط با ساير امم زبان اصلى آنها كه سانسكريت بوده تغيير يافته چنانكه آرينهايى كه به ايران آمدند زبان زند را كه تحريف زبان سانسكريت مىباشد اختيار كردند و آرينهاى هند ، زبان اصلى خود را بالنسبه حفظ نمودند و از اين دو زبان السنهء آرينهاى اروپا مشتق شد .
و بعضى گفتهاند زبان اصلى طايفهء آرين ، زند بوده كه كتاب مقدس زند و اوستا را به آن زبان نوشتهاند .
آنها كه در علم انتشار بشر دقتى نموده گفتهاند قوم آرين ابتدا در تركستان و باختر تا سرحد تبت جاى داشته و معلوم نيست كه از كجا به تركستان يعنى به اراضى فيما بين جيحون و سيحون آمده اما معين است كه از قديم متمدن بوده و تماما در آن عهد مذهب آخشيجى داشته يعنى عناصر اربعه را خالق كائنات مىدانسته و مىپرستيدهاند بعدها هر قومى از آنها مذهبى عليحده اختيار كرده و اختلاف مذهب ، اسباب جدايى آنها از يكديگر شده . دستهاى از آرينها از كوه هندوكش عبور كرده به طرف هندوستان رفته دستهاى ديگر به خراسان و ايران و ارمنستان روانه شده قسمتى در مقر اصلى خود يعنى تركستان مانده و اختلاف مذهب و جنگ مذهبى در ميان آن طوايف طورى سخت گشته كه ديو كه رب النوع آرينهاى هند بود اهريمن آرينهاى ايران گرديد .
آريوس : بعضى از جغرافيادانهاى قديم اين اسم را به رود هيرمند
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 63
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٦٣