فرات و دجله واقع بوده نيز منقسم به چند ناحيه گرديده كه اسامى آن از قرار ذيل است : سفن و آرزانن و حرزن و باگرايدانن و كردىان و كته و مكسئن و كارنىتيد . قسمت سيم از مملكت ارمنستان كبير در ميان رود ارس و اىبىريا واقع بوده و نواحى آن موسوم به اسامى ذيل شده :
آرباليسن و اتن و ابارانى و تائخى و اسكيثينى و ساننى . شهر پايتخت اين مملكت را آرتاكساتا مىگفتهاند و آن امروز خراب است و معروف به كهنه ارجيش و در طرف غربى بحيرهء وان واقع . اما ارمنستان صغير حد شمالى آن كولشيد و حد مغربى كاپادس و جنوبى كماژن و مشرقى فرات بوده و كلية به پنج ناحيه قسمت شده به اين صورت : مليتن و كاتائنى و موريان و لاويان و راون به دليل اين تحديد و ادلهء ديگر مىتوانيم گفت محال مرند و ماكو و خوى و سلماس و بعضى از نواحى غربيهء ارومى ايران و تمام گورناتورى ايروان و قارص و اردهان و اولتى و ارتوين روسيه و لواى كوار و وان و موش و بتليس و ارزنة - الروم و بايبورد و ارزنجان و قره حصار شرقى و كونيك و خرپوت و ملاطيه و سيواس و بيرهجك و مرغش عثمانى در ايام قديم جزء مملكت ارمنستان محسوب مىشده .
آريا : اسمى است كه يونانيها به ولايت هرات « 1 » داده يعنى اسم اين ولايت را اينطور تلفظ مىنمودهاند . ايرانيهاى قديم اينجا را « هاريوا » مىگفتند و در منقورات بيستون كه به فرمان داراى كبير نقر كردهاند « هاروا » ضبط شده . هاروا در زبان ارمنى كه مركب از زبان پارت و مد و فارسى قديم است به معنى مشرق مىباشد . كيپر از اجلهء علماى جغرافيا گويد : « آريا ناحيهاى است كه رودخانهء هرى يا هرى
هامش
( 1 ) . آرى يا آريا نام ايالت قديم ايران كه امروز مشتمل بر خراسان شرقى و سيستان است و نام كرسى آن در قديم « آرتاكوآنا » بوده است و اسكندر شهرى به نام « اسكندريهء آرهايا » در كنار هرىرود بنا كرد و جمعيت و آبادى آن را بدين شهر كه شايد هرات امروزين باشد تحويل كرد ( لغتنامهء دهخدا ) .