آرتاكساتا : اسم دار الملك سلاطين اشكانى ارمنستان بوده و اين شهر را آرتاكس پادشاه ارمن به دستور العمل آنيبال سردار كارتاژ در سال صد و هشتاد قبل از ميلاد در ساحل شمالى رود ارس بنا نموده و در سال پنجاه بعد از ميلاد روميها آن را خراب كردند و خرابهء شهر الان موجود و در نقشههاى جديد محل آن فيما بين قريهء تون و ددهلو مشهور است .
آرتاگىكرتا : اسم قديم قصبهء قرهباغچه است كه در ده فرسخى جنوب غربى دياربكر واقع مىباشد . اين قصبه را « آرتاگرا » هم مىنامند يعنى قلعهء آرد و در قديم الايام از اعمال ارمن محسوب مىشده .
آرتميتا - آرمنيا : اسم قديم قصبهء ادرميد است و آن در ساحل جنوب شرقى درياچهء وان واقع شده . گويند سميراميس ملكهء بابل بعد از فتح قلعهء وان اين شهر را بنا كرد و چون آب نداشت نهرى ساخته از محلى بعيد آب به اينجا آورد . اكنون آن نهر موجود و به اسم همان ملكه منسوب مىباشد . چون آبى كه در آن نهر جارى است ذرات گچ دارد بستر نهر مثل ناودانى از گچ به نظر مىآيد .
آرتميتاآسيريا : اسم قديم دستگرد است و آن در كنار رود دياله واقع مىباشد . اين شهر را ملوك بابل بنا كرده و در زمان ساسانيان يكى از شهرهاى معتبر بلكه پايتخت خسرو پرويز بوده و قصور عاليه داشته . چون هرقل قيصر قسطنطنيه بر خسرو غالب شد اين بلد را قتل و غارت كرد و هرچه از دولت قيصرى گرفته بود مع شىء زايد مسترد نمود و اين واقعه در نتيجهء جنگ سى ساله كه چوب صليب را خسرو از يونانيها گرفته بود واقع ، و آرت به زبان كلدانى ارض است و ميتا يعنى ميت يعنى زمين باير و ارض ميت كه امروز هم مضاصح ( ؟ ) است كه در جمع آن را اراضى موات مىگويند . به عقيدهء بعضى آرتميتا آسيريا قصر - شيرين است كه ما بين زهاب و خانقين مىباشد .
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 57
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٥٧