محسوب مىشدند .
آرارات : اسم قديم ناحيهاى بوده كه رود ارس از آن ناحيه مىگذشته بعدها كوه ماسيس كه تركان آن را « آغرىداغ » مىگويند و در حد فاصل ممالك دول ايران و روس و عثمانى واقع است به اين اسم موسوم گشته . كيپر استاد بزرگ جغرافيا گويد : « موسوم شدن اين كوه به اين اسم از روى تحقيق و مأخذى نبوده است » . درهرحال چون طايفهء اوراتى يا اورارزو از طوايف تورانى در اين ناحيه حكومت مىنموده اين سرزمين كه در حقيقت ارمنستان كبير است منسوب به اين طايفه شده آن را آرارات گفتهاند « 1 » .
آراكسس : اسم يونانى رود ارس است كه از كوه مينگول واقع در ارزنة الروم سرچشمه گرفته از اراضى دولت عليهء ايران گذشته داخل رود كر شده به درياى خزر مىريزد . « 2 »
آراكسس مزپتام : اسم قديم رودخانهء خابور است كه از جبال ويرانشهر واقع در داخلهء لواءدير سرچشمه گرفته در سمت شمالى تل - كوكب به رودخانهء جاغجاغا پيوسته در پايين البصيرة فيما بين دير و ميادين به شط فرات مىريزد
هامش
( 1 ) . آرارات نام كوههاى آتشفشان آذربايجان كه به گفتهء تورات كشتى نوح بر يكى از قلههاى آن قرار گرفت و كوه جودى و اگرىداغ و آغرىداغ و جبل نوح و مسيس و مازيك از نامهاى اين كوه است و آن را « آراراط » نيز نويسند ( لغتنامهء دهخدا ) .
( 2 ) . ايالت اران در مثلث بزرگى در مغرب ملتقاى دو رود « سيروس » و « اراكسس » واقع است كه اعراب آنها را « كر » و « ارس » ناميدند و بدين مناسبت حمد الله مستوفى اراضى بين اين دو رود را « بين النهرين » ناميده است . ( ص 190 جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ) دو رودى كه ايالت اران را از دو جانب دربر مىگيرد نزد يونانيان به نام « اراكسس » و « سيروس » معروف بود ولى اعراب آن دو رود را نهر الرس يا ( ارس ) و نهر الكر ( ياكر ) ناميدند .
ارس به قول حمد اللّه مستوفى از كوههاى قاليقلا و ارزن الروم برمىخيزد و به ولايت ارمن و آذربايجان و اران مىگذرد و به آب كر و قراسوختم شده در حدود گشتاسفى به درياى خزر مىريزد ( ص 192 جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ) .