ايران آنها را « افغان » مىخوانند . در سمت جنوب غربى اين مملكت زمين مسطحى است و دو رودخانه عظيم در اين ناحيه جارى مىباشد : اسم يكى اتوماندوس است يعنى داراى پل زياد و آن همان است كه امروز معروف به اسم هيرمند مىباشد . ديگرى موسوم به آراختس كه حالا به ارغنداب مشهور مىباشد و تمام قسمت جنوبى پشت مملكت را به اسم اين رودخانه آراخزيا گفتهاند . در وسط اين مملكت ، اسكندر كبير براى مهاجرين مقدونيه شهرى بنا كرده آن را به اسم خود و به نام مملكت آلكساندر يا آراخس ناميد يعنى اسكندريهء آراخزيا و آن همين قندهار حاليه مىباشد .
كاتب چلبى از اجلهء فضلاى عثمانى در كتاب جغرافياى تاريخى خود كه موسوم به جهاننماست گويد : « آراخزيا قسمتى از مملكت سيستان است و اسكندر كبير بانى شهر قندهار » . صاحب قاموس الاعلام مىگويد : « آراخزيا اسمى است كه يونانيهاى قديم به دار الملك سيستان دادهاند و آن شهر را سميراميس ملكهء آشور بنا كرده است و كوفه ناميده » و شك نيست كه كوفه شهر كابل حاليه است چه دانويل مىنويسد : « كوفه اسم رودخانهاى است كه از كابل عبور مىكند و رودخانهء مزبور كه به رود كابل معروف مىباشد از چند چشمه كوه هندوكش تشكيل يافته و جارى شده به رود پنجاب مىريزد و بنابراين مىتوانيم بگوييم زابلستان قديم همان آراخزيا بوده است .
نيز كاتب چلبى در فصل بيست و پنجم از كتاب خود گويد : « مرو را اهالى فرس ، باختر مىگويند و زابلستان مملكتى است كه اطراف آن را كوهها احاطه كرده ولايت طولانى مىباشد . حدود آن در مشرق پيشاور و بعضى از بلاد هند ، و در مغرب كوهستان هزاره ، و در شمال ولايت قندر و كوه هندوكش و در جنوب افغانستان و قزمل و امكنهء ديگر و دار الملك اين مملكت شهر كابل است . در ازمنهء سالفه زابليها
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 53
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٥٣