فصل سيم در باب السنهء مختلفه عهد قديم
بعضى از علماى معاصرين را عقيده اين است كه امم و ملل مختلفه را نبايد فقط به هيولا و هيكل و سيما و بشره و استخوانبندى و حالت پيشانى و شكل و شمايل از يكديگر متمايز ساخت و فرق داد و حكم كرد كه فلان جماعت اصلا از فلان شعبه بودهاند چه هيكل و هيولا و بشره و سيما ممكن است به مرور زمان و اختلاط اجناس تغيير پذيرد و اين اختلاط و تغيير ، اختصاص به فلان جماعت ندارد بلكه فلان شعبه كه اين جماعت از آن منشعب شده نيز دستخوش همين حوادث است و بسا هست كه از اين تغيير و اختلاط سهوهاى عظيم زايد و اسباب ضلالت شود . چراغ اين تاريكى و هادى اين راه باريك ، السنهء مختلفهاى است كه امم ماضيه در سوالف ايام به آن زبان سخن مىگفتند و دانشمندان ما به واسطهء تبحر و تدرب در آن السنه مىتوانند از روى حقيقت و تحقيق هر شعبهاى از شعب قبايل و ملل را از شعبهء ديگر جدا و متمايز دارند و بدانند كه فلان طايفه را با فلان قوم خويشى است . اگرچه در اينوقت هزاران فرسخ و ميل از يكديگر دورند اما افسوس كه اين آب را از سرچشمه و منبع آن غزارت و فيضانى كه بايد نيست يعنى حالا از السنهء قديمه چيز درستى به دست نيست و اگر از بعضى زبانها لغتى چند باقىمانده باشد آن زبانى كامل نيست كه