از اين تاريخ نسخهاى صحيح دارد ؛ و ديگر تحفة العجايب و طرفة - الغرايب ؛ و ديگر كتاب الجامع الكبير فى علم البيان ؛ و ديگر كتاب الجهاد ؛ و كتاب كامل را چنانكه در حبيب السير تصريح شده نجم الدين منشى به فارسى ترجمه كرده است و انشائى بليغ آورده .
فوت صاحب كامل در شعبان سال ششصد و سى هجرى اتفاق افتاد .
ابن حوقل : ابو القاسم محمد حوقلى بغدادى از مشاهير علماى مأئه چهارم هجرى است . با آل حمدان معاصر و معاشر بوده و در جغرافيا و علم مسالك و ممالك از اساتيد و اهل تصنيف است . علما را به كتابى كه او در اين فن پرداخته اعتمادى عظيم است و هركس در اين اثر جليل امعان نظر نمايد مىداند كه اين مرد از تصنيف اين كتاب به ملت اسلام خدمتى بزرگ نموده . نام ابن حوقل به واسطهء اين اثر در دنيا دوام و بقا بههم رسانيده است و اين كتاب را به اسم سيف الدولهء حمدانى نوشته و در ديباچه از القاب و معالى آن پادشاه بزرگوار شطرى در قلم آورده است . و عمدهء استناد وى به مشاهدات و معاينات خود در طى اسفار و طول رحلات مىباشد و در همهجا مسافتهاى ما بين بلاد را منزلبهمنزل معين كرده . تاريخ شروعش به جهانگردى و هاموننوردى از مركز دار السلام بغداد پنجشنبهء هفتم رمضان المبارك از سال سيصد و سى و يك است . و از كتاب ابو عبد اللّه جيهانى كه وزير امير خراسان و از فلاسفهء دوران بوده و كتاب ابن خردادبه كه هر دو از تصانيف مشهورهء مسلمين در علم جغرافى مىباشد در مبادى اين كتاب نام برده است . بندهء نگارنده نسخهاى از آنكه در يكهزار و هشتصد و هفتاد و دو ميلادى در مطبعهء بريل از شهر ليدن محروسه به نهايت اهتمام مطبوع افتاده است در تملك دارد .
ابن المقفع : نامش عبد اللّه است . در سخن و بلاغت به او مثل مىزنند . رسايل بديعه و عبارات عجيبه از آثار قلميهء او مأثور است .
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 159
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٥٩