حال ، تاريخ معاصرين ، تاريخ عمومى عالم كه مطبعهء هاشت - كتاب فروش معروف پاريس - در تحت نظارت اين فاضل بزرگوار طبع كرده . و تقريبا بيست جلد كتاب ديگر كه در تاريخ و ترجمهء حال ادباء و فضلاء است . و باز كتابها كه نگارنده ندارد . در اين وقت كه سال هزار و سيصد و هشت هجرى است به حمد اللّه زنده و در عالم افاضت و افادت است و اميد است كه آثار مفيدهء ديگر نيز از قلمش زينتبخش جهان درايت و دانش گردد .
هردين : مورخى است يونانى كه در مائهء سيم عيسوى زندگانى مىكرده . در شهر رم از طرف قياصره به خدمات بزرگ مأمور بوده . تاريخ عصر خود را به دقت نوشته يعنى از سال صد و هشتاد ميلادى تا دويست و سى و هشت را نگاشته . و تاريخ او به اغلب السنه ترجمه شده است .
هردوت : مورخ مشهور يونان و ملقب به ابو المورخين در سال چهارصد و هشتاد و چهار قبل از ميلاد در شهر هالى كارناس كه امروز به بودرون معروف است از بلاد آسياى صغير تابع ولايت آيدين متولد شده .
در جوانى به مصر و آسيا سفر نموده و مقصودش از اين مسافرت اين بوده كه در هرجا كسب اطلاعات كافى نمايد . بعد از مسافرتى طولانى و دراز براى نگارش تاريخ خود در جزيرهء ساموس اقامت جست . در سنهء چهارصد و پنجاه و شش قبل از ميلاد در المپياد به شرحى كه پيش هم ذكر كردهايم تاريخ خود را خواند . و اهالى آتن ، دهتالان كه معادل هفت هزار تومان پول حاليهء ايران است به جهت زحمت اين تأليف منيف به او تقديم كردند .
در سال چهارصد و شش قبل از ميلاد در ايطاليا درگذشت . از قدماى مورخين مغرب احدى نيست كه به شأن و اعتبار هردوت باشد .
و مخصوصا در تاريخ مصر و ايران از پيشداديان و كيان سند معتبرى جز تاريخ هردوت فعلا به دست نداريم .
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 156
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٥٦