و ظن تبذير و اسراف به دست آورده و جمله را در كتابخانه دارد با مسودهء جلد دويم كه در دفتر مجلد به جلد تيماج قرمز است و به خط خود نگارنده ، دريافت نموده كتاب دويم و سيم را نيز مرقوم نمايند و بدانند كه به ملت و دولت ايران اين خدمتى شايان است و كارى چون آفتاب درخشنده و نمايان ؛ و از مبتكر اين فكر نيز نامى به نكويى ببرند و زحمتم را به چيزى شمرند تا داخل در شريعت عدل و انصاف باشند و خارج از طريقت جور و اعتساف ، نه چون به همان كه خود را حكيم فلان ناميده و كليهء مؤلفات مرا از مرآة البلدان و مطلع الشمس و منتظم ناصرى و غيرها در كمال بىمروتى انتحال كرده و بدون تغيير عبارت و اشارت به تصنيف و مصنف به اسم خود نوشته است . نيز اگر سهوى به قلم فاتر اين ضعيف رفته به اصطلاح آن پردازند و مبهم و مجمل نگذارند و توضيح نمايند ، چه مقصود كشف مجهولات و نشر حقايق است نه مائى نه منى . خود كه باشى كو از اين تيرهدلى تن نزنى . و من كه اول رايض اين توسنم و مبدع نخستين اين فن ، چگونه از لغزش به كلى بر كنار مانم و ناسره را به جاى سره نستانم ؟ برآيندگان از ابناى وطن من است كه به جرح و تعديل گفتههاى من پردازند ، زشتها را ترك كرده زيباها را در منصهء شهود و ابود جلوهگر سازند ، به تنقيح مباحث پاى افشارند و تكميل نواقص را كمر بندند و بالطبع اسباب جمع تمام آنها راست نه مرا . و لهم قيل كل الصيد فى جانب الفرا .
و چون در اين كتاب در هر موقع و مطلب به اقوال مصنفين قديم و جديد استشهاد رفته و آنها را بسيار نام برده لازم نمود كه شرح مختصرى از ترجمهء احوال مشاهير نويسندههاى مشرق و مغرب به دست دهد تا مطالعهكنندگان با آنها آشنا گردند و به زحمت تحصيل اين معرفت نيفتند و ازآنرو كه مؤلفين فرنگ در اين كار بيشتر رنج برده و الحق منتهاى خدمت را به عالم علم و انسانيت كردهاند ايشان
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 120
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٢٠