ميديد و پنجه مرگ ناگهانى را به خود نزديك مىيافت .
با همه دليرى و جنگ آزمودگى كه سواران ميدارند رهايى از آن گيرودار بس سختشان مىنمود . زيرا تا نيم فرسنگ از بنگاه خود دور شده و دشمنى با اين دليرى و توانايى در برابر ميداشتند ، و اين بود جاى درنگ نديده روى بگريز آوردند و هر دستهاى بسويى شتافتند . در همان حال مجاهدان از دنبال تاخته پياپى مىكشتند و دست از شليك برنميداشتند .
اينست آنچه ناله ملت نوشته . مساوات نيز چند سطرى نوشته است . ولى اين جنگ پرشورتر و سختتر از آن بوده كه اين روزنامهها نشان دادهاند . بگفته خود ناله ملت اين جنگ يكى از پيشآمدهاى بزرگ بشمار ميرود . در آن روزها تبريزيان بجنگ خو گرفته بودند ، و آنچه رخ ميداد ارج چندانى نميگزاردند . از آنسوى در روزنامهها شماره كشتگان را كمتر مينوشتند . چنان كه در كتاب آبى نيز نوشته در اين جنگ پنجاه تن كمابيش از مجاهدان كشته يا زخمى شدند يا دستگير افتادند ، كه بايد اينان را هم كشته شمرد زيرا صمد خان هركه را ميگرفت نگه نميداشت .
اما كشتگان از سوى دولتيان ناله ملت آن را تا يكصد و سى تن بلكه بيشتر ميپندارد و انجمن ايالتى كه به اين جنگ ارج گزارده مژده فيروزى باستانبول فرستاده شماره آنان را يكصد و چهل تن ميگويد . تلگراف انجمن را در پايين مىآوريم :
« صد و چهل تن از استبداديان مقتول مغلوبين مراجعت ملت غالب انجمن . »
پس از اين تا آخر بهمن جنگ بزرگى روى نداد . ولى لشگريان صمد خان كه پشتههايى را از شمال تا جنوب سنگر گرفته و در بيشتر آنها هميشه نگهبان ميداشتند ، و مجاهدان در برابر ايشان در خطيب سنگرها پديد آورده بودند ، كمتر روزى ميبود كه از سنگرها بزدوخورد برنخيزند و آواز شليك بلند نگردانند . همين حال را ميداشت سنگرهاى قراملك با هكماوار . چه مجاهدان و چه سواران بجنگ خو گرفته به آسانى به آن در ميآمدند و كمتر زمانى بيكار مىايستادند .
در اين روزها عين الدوله رحيمخان را از باسمنج روانه الوار گردانيد كه راه جلفا را بگيرد ، و او نخست بسردرود آمده يكى دو شب با سواران خود در آنجا بسر داد ، و چنان كه گفتيم گويا سواران او در جنگ شانزدهم بهمن همدست بودند ، و از آنجا از راه قراملك و مايان روانه الوار گرديد ، و در آن ديه كه بر سر راه شوسه سه فرسنگ دور تر از شهر است نشيمن گرفت و راه جلفا را كه تنها راه بازى مىبود به روى شهر بست .
مجاهدان در برابر او پل آجى را سنگرگاه ساختند .
آزمودن بمب درباره صمد خان
در همين روزها مجاهدان خواستند بمب را درباره صمد خان بيازمايند ، و او را از راهى كه شجاع نظام رفته بود روانه گردانند ، ولى كارى نتوانستند . حاج صمد خان سنگرى را براى خود برگزيده روزهاى جنگ همراه سركردگان در آنجا مىايستاد و فرمان