فرانسه خريده بودند ، و گويا نخست بار مىبود كه در ايران شصت تير به كار ميرفت .
از چيزهاى شنيدنى آنكه فرمانده اين شصت تيرها رضا خان سواد كوهى مىبود .
كه سپس بپادشاهى پ 259 آقا بالا خان سردار افخم ( يكى از بدخواهان بنام مشروطه ) ايران رسيد و خاندان پهلوى را بنياد گزاشت .
و خود بيست سال با توانايى و كاردانى بسيار فرمانروايى كرد .
اينها آمادگىهاى دولتيان مىبود ، از اينسو آزاديخواهان چنان كه گفتهايم از آنكه در آغاز جنگ مىبودند بسيار نيرومندتر گرديده از هرباره به استوارى افزوده بودند .
بويژه پس از بهم زدن دستگاه اسلاميه و تهى گردانيدن دوچى كه چون دستههايى به بيرون فرستادند و سلماس و خوى و مرند را گشادند ، بار ديگر بشمارهشان افزود . زيرا دستههايى از روستاييان به شهر آمده تفنگ گرفته بمجاهدان پيوستند . از آنسوى در همين روزها كه سخن ميرانيم يكدسته ارمنى كه « كميته داشناقسيون » به پيروى از « كميته سوسيال دموكرات » روسى از قفقاز فرستاده بود بسردستگى كرى خان به تبريز رسيدند .
در اين هنگام خود « شورش » نيرومندتر گرديده ، گذشته از جنبشهايى كه در تبريز و ديگر شهرهاى آذربايجان پديدار مىبود ، در قفقاز در ميان ايرانيان و همدستانى كه از گرجيان و روسيان مىداشتند ، تكانى پيدا شده و در همين روزها بود كه با معز السلطان و ديگران گفتگو ميكردند و بنياد شورش گيلان را ميگذاردند . نيز در همين روزها بود كه در اسپهان جنبش پيدا شده و صمصام السلطنه و بختياران به آن شهر دست يافته بودند .
پيداست كه اينها گذشته از هرچيزى باستوارى دلهاى تبريزيان ميافزود .
دربارهء تفنگ و افزار جنگ نيز ، در آن چند ماه پيشرفت رخ داده پنج تير فراوان شده بود .
تاريخ مشروطه ايران ( فارسى ) — صفحة 825
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٨٢٥