پديد آمده و در راه برانداختن دستگاه خودكامگى رومانوفها بكوششهاى سختى برخاسته و قربانيهاى بسيار داده بود ، و اين زمان يك باهماد بسيار نيرومندى بشمار ميرفت و در شهرهاى قفقاز شاخهها ميداشت به اين شد كه بشورش ايران پشتيبانى نشان دهد و دست همدردى بسوى تبريزيان دراز گرداند . هنوز پيش از آنكه كميته باهماد انديشهاى در اينباره بيرون دهد بسيارى از كارگران كه بستگان آن باهماد مىبودند خود خواهش ميكردند كه بياورى تبريز فرستاده شوند . اين بود كميته نوشتهاى بيرون داد كه از كارگران و ديگران ، يكدسته از آنان كه سپاهيگرى كردهاند و جنگ آزموده مىباشند و همچنين از كسانى كه از افزارسازى و بمبسازى آگاهى دارند با تفنك و فشنك و ديگر افزارها به يارى تبريز فرستاده شوند .
در نتيجه اين نوشته ، كميته تفليس صد تن كمابيش از گرجيان را آراسته روانه گردانيد . اينان تا مرز ايران با راهآهن آمدند ، و از رود ارس نهانى گذشته خود را به خاك ايران رسانيدند ، و چون از آنجا تا تبريز كه هجده فرسنگ راه است پر از هواخواهان دولت مىبود ، آنان ناچار گرديدند پياده از بيراهه روانه گردند ، و جاى خشنودى بود كه بىآنكه بزدوخوردى برخورند خود را بتبريز رسانيدند .
آمدن اينان از چند راه مايه دلگرمى مجاهدان گرديد : از يكسو دانستند كه در همهجا به اين كوششهاى جوانمردانه آنان ارج گزارده مىشود ، و آگاه گرديدند كه در ميان روسيان و گرجيان و ديگر تودهها همدردانى ميدارند و اين كشاكش ميانه آزادى و بردگى در بسيار جاها پيش ميرود . از يكسو اين صد تن گرجى هر يكى مرد جنگنده دليرى ميبود كه در جنگها كاردانى بسيار نشان ميداد . گذشته از همه گرجيان « لابراتوار » بمبسازى همراه مىداشتند ، و چنان كه گفتهايم بمب در اين جنگها بسيار كارگر مىافتاد .
رويهمرفته از رسيدن اين مردان دلير به تبريز تكانى در ميان مجاهدان پديد آمد .
يكى از چيزهايى كه از همان روزها ميان مجاهدان رواج گرفت كلاههاى نمدى بود كه بنام « كلاه فدايى » ناميده ميشد و در برخى از پيكرهها بر سر ستار خان و ديگر مجاهدان پيداست . آنچه ما دانستهايم اين كلاه در ميان شورشيان بلغار ( چتهها ، ) كه در همان زمانها بعثمانى شوريده در راه آزادى ميكوشيدند رواج ميداشته و ما نميدانيم آيا گرجيان يا چه كسان ديگرى آن را به تبريز آوردند .
اين يكدسته گرجيان ، گويا در آغازهاى مردادماه بود كه به تبريز رسيدند ، و گويا در جنگهاى بازپسين كه در امير خيز مىرفت پا در ميان مىداشتند . « 1 »
هامش
( 1 ) « م . پاولويچ ايرانسكى » كه ما بيشتر آگاهيها را از كتاب او بدست آوردهايم ، مينويسد : « كميته باكو نيز بيست و دو تن را روانه گردانيد » . گويا اينان همانند كه بگيلان فرستاده شدهاند . ما از آمدن آنان به تبريز آگاهى نميداريم .