اين بود كوتاهشده گفتگوهاى دو سو .
پشتيبانيهايى كه به تبريز مىنمودند
اين گفتگوها در ميان ميبود و از آنسوى دستههاى سواره و پياده با توپخانه و قورخانه ، از تهران ميرسيدند و به نيروى عين الدوله مىپيوستند . سپاه ماكو نيز روانه گرديده در راه مىبود .
بدينسان دولتيان نيروى بزرگى مىبسيجيدند ، و خود پيدا مىبود كه بجنگهاى بزرگتر و سختترى خواهند برخاست . چيزى كه هست مشروطهخواهان نيز اين زمان بسيار نيرومند مىبودند . گذشته از آنكه مجاهدان روزبروز آزمودهتر مىگرديدند و بشمارهشان مىافزود ، و گذشته از آنكه كارها سامانى به خود گرفته بود ، يك رشته پشتيبانىهاى ارجدارى از بيرون نموده مىشد كه مىبايد در اينجا آنها را نيز باز نمايم :
در تهران چون مجلس با آن زبونى از ميان رفت و با يك تكانى دستگاه مشروطه از همهجا برچيده شد ، در اروپا و ديگر جاها نام ايران خوار گرديد ، و ايرانيان نزد مردم سرافكنده گرديدند . ليكن چون در پى آن آگاهى از ايستادگيهاى مردانه تبريز رسيد ، اين مژدهاى به ايرانيان بود و در همهجا از هندوستان و شهرهاى قفقاز و خاك عثمانى و كشورهاى اروپا ايرانيان بجنبش آمدند و بهوادارى تبريز برخاستند . بويژه كه كمكم تبريز فيروزى يافت و روزبروز پاد آوازگرديهاى ستار خان و ديگران بروزنامههاى اروپا افتاد . اينها در همهجا مايه شادمانى ايرانيان غيرتمند گرديد . بويژه در استانبول و قفقاز كه چون ايرانيان در اين دوجا بسيار مىبودند تكانى در ميان ايشان پديد آمد و نتيجه - هايى پيدا شد .
در استانبول ايرانيان انجمنى بنام « انجمن سعادت ايران » بنياد نهادند ، كه اين انجمن ، در بيرون از ايران خود را نماينده انجمن ايالتى آذربايجان شناسانيده ، ميانه تبريز و نجف و شهرهاى اروپا و ديگر جاها ميانجى گرديد . بدينسان كه هر آگاهى كه از انجمن تبريز ميرسيد آن را بهمهجا مىپراكند ، و هر درخواستى كه انجمن تبريز ميكرد آن را بپارلمانهاى اروپا مىرساند . گذشته از اينها از ايرانيانى كه در شهرهاى عثمانى يا در كشورهاى اروپا و يا در هندوستان مىبودند پول « اعانه » براى تبريز گرد ميآورد و آن را با تلگراف ميرسانيد .
اين كارها هركدام پشتيبانى ارجدارى مىبود و مايه دلگرمى تبريزيان مىشد .
بايد نام « انجمن سعادت » در تاريخ مشروطهء ايران بماند . جاى افسوسست كه ما نامهاى بنيادگزاران و راهبران آن را نميدانيم و از برخى كه پرسيدهايم آگاهى استوارى نشنيدهايم و رويهمرفته بيشتر كار را بازرگانان آذربايجان مىكردهاند .
آنچه بكوششهاى انجمن سعادت ياورى ميكرد ، اين بود كه در عثمانى نيز آزاديخواهان چيره درآمده و مشروطه در آنجا روان گرديده بود . از اينرو هيچگونه