تاختها از اين راه بودى . روزها كه تا شام بدينسان مىجنگيدند و آواز توپ و تفنگ بريده نميشد ، شبها نيز از سنگرها شليكهاى هوايى مىكردند ، و چهبسا كه شب نيز جنگ درگرفته رويهمرفته كمتر زمانى خاموشى رخ ميداد .
پنجشنبه يكم مرداد ( 24 جمادى الاخرى ) آرامش بود : باز تاجر باشى روس بنام ميانجيگرى مىآمد و مىرفت روز آدينه تا نيمروز آرامش مىبود ، ولى سپس ناگهان جنگ برخاست و آواز توپ و تفنگ از هر سو بلند شد . امروز دولتيان نقشهاى كشيده و ناگهان بعالى قاپو و ميدان توپخانه درآمده بودند كه ميانه خيابان و امير خيز را ببندند و از آن راه بخيابان تاخته كينه پيشآمد باغشمال را از باقر خان بجويند . اين بود چه از سوى امير خيز و چه از سوى خيابان جنگهاى سختى رفت ، و دولتيان بىآنكه كارى كنند بازگشتند .
شنبه سوم مرداد ( 26 جمادى الاخرى ) بار ديگر جنگ برخاست ، امروز دولتيان درباره ستار خان نقشه كشيده بودند ، و از اينرو از چند راهى خانهها را شكافته و جلو آمدند و انجمن حقيقت را كه جايگاه ستار خان مىبود از چند سو گرد فروگرفتند ، از چند سو بجنگ و تيراندازى پرداختند . در همان هنگام توپها نيز ميغريد و گلوله بر سر امير خيز مىبارانيد . بلكه سواران يك توپى با خود آورده از نزديك سنگرهاى ستار خان را مىكوبيدند . چون محمد على ميرزا از دير كردن كار خشمناك مىبود و برحيم خان و سركردگان سخت مىگرفت ، امروز به آن مىبودند كه بارى امير خيز را از ميان بردارند و بدينسان بىباكى مىنمودند . ولى ستار خان همچنان پا مىفشرد و از اين سنگر به آن سنگر رفته گلوله مىانداخت ، و تا شام مىكوشيد تا سواران كارى نتوانسته بازگرديدند .
در « بلواى تبريز » « 1 » مىنويسد : هفتاد هشتاد تن از دولتيان كشته شده از مجاهدان تنها چهار تن كشته گرديدند
تلگرافهايى از رحيمخان و شجاع نظام و ملايان دربارهء اين جنگها در دست است كه اينك در اينجا مىآورم :
رحيمخان درباره جنگهاى سه روز نخست در پاسخ « پرسش تهران » تلگراف مىكند :
« بعرض خاكپاى اقدس مقدس اعلى همايون شاهنشاهى ارواحنا فداه بيست و يكم » « شهر سامخان و حسين پاشا خان را با يكصد و پنجاه نفر سوار از باغ صاحبديوان » « بحفظ اسلاميه فرستاده بودم امير خيز و يازده محله هجومآور شده دعوا كرده بودند » « آنچه شكستى بود باهالى امير خيز و ساير محلهها داده بودند و خيلى زياد از آنها »
هامش
( 1 ) حاجى محمد باقر ويجويهاى كتابى بنام « بلواى تبريز » در همان روزها نوشته و در همان سال بچاپ رسانيده ، كه داستان جنگها را تا چهار ماه دربر ميدارد و ما از آن چيزهاى بسيارى برداشتهايم .