تبريز را در برابر خود ميديد . بازپسين نقشه او شورش استرداران و داستان ميدان توپخانه بود كه باز آزاديخواهان تبريز با يك شاهكارى از ميدان بيرونش كردند . پس از آن محمد - عليميرزا تا دير زمانى ، بخاموشى گراييده با مجلس رويهكاريهايى ميكرد ، و مىتوان گفت كه از برانداختن مجلس نوميد گرديده ديگر نقشهاى را دنبال نميكرد . ليكن پيشامدهايى كه يكى از آنها داستان بمباندازى و ديگرى بدزبانيهاى مساوات و ديگر روزنامهها بود دوباره او را بتكان آورده بار ديگر بانديشه برانداختن مجلس انداخت . بويژه كه در اين هنگام روسيان پا پيش گزارده چنين كارى را خواستار مىبودند .
چنين پيداست كه از دهه دوم خرداد 1287 ( جمادى الثانى 1326 ) اين گفتگو در ميان محمد عليميرزا با سفارت روس و رييس بريكاد قزاق ( كلنل لياخوف ) آغاز يافته است ، و آنچه محمد عليميرزا را در اينباره پافشارتر گردانيده پيشامد خانه عضد الملك بوده . زيرا چنان كه گفتيم محمد عليميرزا آن نشستها را با انگيزش ظل السلطان و براى شاه گردانيدن او ميشمرد . به گمان او در ميان ظل السلطان و آزاديخواهان سازش پيدا شده كه پادشاهى به او دهند ، و اينست قاجاريان و اعيانها با عضد الملك در آن راه مىكوشند . مى - توان پنداشت كه روسيان براى پيشرفت خواست خود ، اين بدگمانى را در دل او پديد آورده بودند .
هرچه بود محمد عليميرزا در نقشه خود پافشار گرديد . ليكن او از دو چيز مى - ترسيد : يكى آنكه انگليس و دولتهاى اروپايى كه ايران را يك كشور مشروطه شناخته بودند رنجيدگى نمايند و زبان بايراد باز كنند . ديگرى آنكه آزاديخواهان سركردگان را بيم دهند و از كوشش بزيان توده بازگردانند ( چنان كه در داستان ميدان توپخانه همين را كردند ) . روسيان بهر دو چاره نشانداده چنين نهادند كه شاه چون مجلس را برانداخت يك آگهى پراكنده گرداند كه آن را بهر دستگير گردانيدن چند تن تباهكار كرده است و گرنه مشروطه را برنينداخته است و سه ماه ديگر دوباره مجلس گشاده خواهد گرديد . از آن سوى برانداختن مجلس با دست لياخوف باشد كه بريكاد قزاق را به كار اندازد ، و بسربازان نياز بسيارى نباشد .
اين بريكاد قزاق تاريخچهاى ميدارد كه در اينجا فرصت گفتن نيست . اين دسته سپاه از زمان ناصر الدينشاه با دست سركردگان روسى پديد آورده شده و از روز نخست كوشش رفته بود كه سپاهيان چشم بسته فرمان از سركردگان روسى برند و دلبستگى بايران و ايرانيگرى در ميان نباشد . از اينرو روسيان به اين سپاه دلگرم مىبودند ، و پيشرفت خواست خود را از دست آنان مىبيوسيدند .
چنان كه ديديم نشستهاى خانه عضد الملك به اين نتيجه انجاميد كه قاجاريان و آزاديخواهان بيرون كردن شش تن را كه يكى از آنان امير بهادر مىبود ، از دربار خواستار گرديدند ، روز سهشنبه دوازدهم خرداد ( 2 جمادى الاولى ) عضد الملك همراه
تاريخ مشروطه ايران ( فارسى ) — صفحة 578
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٥٧٨