خداوندگار اعظم آقا ارواحنا فداه حاصل گرديد و حضرات حجج و مجلس امضا نمودند .
بعد از تحصيل اين نوشته كه هزار مرتبه زحمت تحصيل آن زيادتر بود از تحصيل نوشته و دستخط مشروطه گرفتن از شاه ديگر رأى مبارك حضرت آقا ارواحنا فداه بر اين قرار گرفت كه با همه همراهان به شهر تشريففرما شوند » .
اينان آن پرسش و پاسخ را چاپ و پراكنده كردند . سپس پيكرهها از روى آنها برداشته بهمهجا فرستادند و ما اينك پيكره آنها را مىآوريم . ( پ 139 و پ 149 )
پيمان 1907 در ميان روس و انگليس
چنان كه گفتيم كشته شدن اتابك ، يك سنگ بزرگى را از سر راه پيشرفت مشروطه برداشت ، و اميد ميرفت كه از آن پس پيشرفت بهتر و تندتر باشد . ولى جاى افسوسست كه در همان روزها يك سنگ بزرگ ديگرى در سر راه آن پديدار گرديد ، و آن پيمان 1907 دو دولت روس و انگليس بود كه همان روزها در روزنامههاشان پراكنده گرديد . از ديرگاهى گفتگوى اين ميان در ميان دو دولت ميرفت ، و روزنامههاشان آگاهى از آن ميدادند ، و روزنامه حبل المتين كلكته نيز گفتارها نوشته ، از بيميكه از رهگذر آن بايران ميرفت ، سخن ميراند ، تا در اينهنگام بپايان رسيد و روز سى و يكم اوت ( هشتم شهريور و همانروزى كه اتابك كشته گرديد ) در پترسبورك بدستينه نمايندگان دو دولت رسيد .
تاريخچه اين پيمان آنست كه دولتهاى روس و انگليس در ايران هميشه با يكديگر همچشمى داشتند . در زمان مظفر الدينشاه و ناصر الدينشاه هر يكى از اينان مىكوشيد بيشتر از ديگرى در ايران « امتياز » بدست آورد و جاى پا بيشتر بسيج كند ، و هر يكى ميكوشيد ديگرى را دور تر و بىبهرهتر گرداند . روسيان از ساليان دراز آرزوى سپاه آوردن بايران مىداشتند . ولى هر زمان كه ميخواستند بچنانكارى برخيزند انگليسيان از راه سياست بجلوگيرى ميپرداختند .
اينست اين دو دولت اگرچه همسايگيشان زيان بزرگى بايران ميبود ، اين همچشمىشان سودمند مىافتاد . ليكن در اينهنگام چون در اروپا آلمان سخت نيرومند گرديده و اين دو دولت جنگ خود را با آن نزديك ميديدند يا خود خواهشمند ميبودند ، از اينرو بهتر مىدانستند كه با يكديگر بهمدستى گرايند و هرگونه كشاكش و همچشمى را كنار گزارند و در نتيجه اين بود كه آن پيمان را باهم بسته چنين ميخواستند كه در ايران مرزى براى دستدرازى و امتيازطلبى هريكى پديد آورند كه در ميانه برخورد و رنجشى پيدا نشود .
راستى را انگليسيان در اروپا خود را نيازمند سپاه بيشمار روس ديده ، بپاس سياست اروپايى خود از سياست آسيايىشان چشم مىپوشيدند ، و براى دلجويى از روسيان در ايران جلو آنان را بازمىگزاردند .
زيان اين پيمان بايران آن ميشد كه از اين پس ، روسيان چيرگى بيشتر نمايند و فشار و آزار بيشتر رسانند ، و چون دولت روس با مشروطه ايران دشمنى آشكار نشان