ميان انجمنها بخشيدند كه هر يكى طاقى بنام خود آراست . ارمنيان و جهودان و زردشتيان هركدام طاق ديگرى بستند . گذشته از اينها صدر السلطنه و مشار الدوله و معين السلطان كه خانههاشان در آن نزديكى ميبود ، هركدام طاقى بستند ، ظل السلطان كه از چندى باز بمشروطهخواهان گرايش نشان ميداد ، جلو خانه خود را طاقى بست و دستگاه پذيرايى درچيد . ادارههاى دولتى هر يكى در هر كجا ميبود طاقى بست .
در هر طاقى آنچه ميتوانستند ، از آراستن و پيراستن ، و فرشهاى گرانبها آويختن و گلدان گزاردن ، و چراغها چيدن دريغ نگفتند . در هر طاقى دستگاه پذيرايى جداگانه برپا كردند . در كمتر جنبشى اين كوشش از مردم ديده شدى .
از روز دوم مرداد ( 14 جمادى الثانيه ) جشن و شادى آغاز گرديد و دو روز و دو شب در ميان ميبود . آنمرد با فهم آذربايجانى كه گفتيم نامه بحاجى مهدى آقا مينوشته ، در يك نامهء خود اين جشن را ستوده و من اينك برخى نوشتههاى او را ميآورم :
« جلو بهارستان را كه ميدان وسيعيست دور تا دور طاق و آذين بسته و با چراغ و گل و سجادههاى قيمتى آراستند . هشتاد طاقست هريكى را يكى از انجمنهاى تهران و اصناف صاحب شده و زينت داده و اقسام شربت و ليمونات و ميوه و شيرينى چيده و از واردين با گرمى پذيرايى نمودند . آتشبازى نوظهور صنعتى شد امتداد آن آنقدر بود كه دو ساعت مردم را بتماشا مشغول كرد .
در صحن بهارستان خيابانها را طاق و آذين بسته و چراغانى كرده و شيرينى و ميوه چيده . كافه بهارستان فتوگراف بهشت برين بود .
سفراى دول خارجه بموجب دعوت رسمى حضور داشتند . شاگردان مدارس دسته دسته حاضر و وزراء عظام و رجال دولت و وكلاء مجلس مشغول پذيرايى بودند . غير از بهارستان و جلو خان و ميدان آن ، ظل السلطان جلو خان عمارت خود و چند هزار قدم از يمين و يسار كوچه را چراغانى مفصل كرده بساطها چيده . هكذا بانوى عظمى جلو خان و كوچه و ديوار و بامها را زينت داده چراغانى كرده .
هرگاه بخواهيم از كم و كيف اين جشن و چراغانى گفتگو كنيم در اين حساب مرتبه آحاد و عشرات و مآت ندارد بلكه كمتر و اقل عدد در اين باب هزار است . مثلا بايد بگوييم در بهارستان هزار دستگاه جار آويزان است چند هزار چراغ روشن است در هريكى از خيابانهاى بهارستان هزار صندلى هزار ميز گزارده شده در هر اطاقى از اطاقهاى هشتگانه اقلا هزار چراغ روشن است در هرچند ساعت چند هزار شيشه شربت و ليمونات صرف مىشود مصارف اين جشن الى بيست هزار تومان بالغ مىشود از پانصد هزار زبان بيك مرتبه صداى زنده باد مشروطه بلند مىشود .
چون حضرات حجج الاسلام و فقهاء نيز حضور داشتند موزيك و آلات طرب ممنوع است در عوض آن نغمه خوشالحانى داريم كه از همه نغمات روحافزاتر است و آن اينست
تاريخ مشروطه ايران ( فارسى ) — صفحة 413
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٤١٣