تا دو ساعت از شب رفته نتيجه عمل معلوم مىشود . بهر قسم است شورش اهالى را ساكت كنيد » .
بدينسان روز ميگذشت . آنان در دار الشورى و اينان در تلگرافخانه چشم به راه پاسخ دربار ميدوختند . در اين ميان كسانى از نيكخواهان به ميانجيگرى مىكوشيدند .
يكى از آنان عضد الملك سرايل قاجار ميبود كه همراه حاجى مخبر السلطنه بدربار ميرفت و بجلوگيرى از محمد عليميرزا مىكوشيد .
محمد عليميرزا خود را در تنگنا ميديد ، و از آنسوى نميتوانست گردن بمشروطه گزارد . اين بود در پاسخ دودل مىايستاد . ولى چون فشار تبريز ساعت بساعت فزونتر مىگرديد ناگزير شد پاسخ دهد و گردن بخواست توده گزارد ، و خواهوناخواه دستخطى بيرون داد .
يكساعت و نيم از شب سهشنبه گذشته حاجى مخبر السلطنه آن را بمجلس آورد .
مردم كه چند هزار تن در صحن بهارستان و در اطاقهاى آن گرد ميبودند شادى بسيار نمودند ، و چون حاجى مخبر السلطنه در برابر دو سيد و ديگر علماء ايستاد و آن را خواند از هر سو ، از درون و بيرون ، آوازها به « زنده باد مشروطه » بلند گرديد . مردم شادى و خشنودى بىاندازه نشان دادند . همانشب دار الشورى بتلگراف به تبريز و ديگر شهرها آگاهى فرستاد .
در تبريز فردا باز مردم در تلگرافخانه گرد مىبودند و باز برخى درخواستها كرده بگشادن بازارها خرسندى نميدادند . ولى سردستگان پاسخ دادند و همه را ببازار فرستادند .
تلگراف دار الشورى را كه دستخط شاه نيز در آنست در اينجا مىآوريم :
« خدمت حضرات مستطابان آقايان حجج الاسلام آذربايجان ادام اللّه توفيقاتهم و » « انجمن محترم ملى به حمد اللّه و المنه كه توفيقات الهى و همت ابناى وطن خصوصا اهالى » « با غيرت آذربايجان در تكميل نواقص قانون اساسى استحكام مشروطيت لفظا و معنا دستخط » « جهان مطاع ملوكانه شرف سنوح بخشيد جا دارد مجلس بعموم ابناى وطن بگويند » « اليوم اكمت لكم دينكم عين دستخط همايونى ذيلا مخابره مىشود . »
« جناب اشرف صدر اعظم سابق هم دستخط فرموده بوديم كه نيات مقدسه ما در » « توجه باجراء اصول قوانين اساسى كه امضاء آن را خودمان از شاهنشاه مرحوم انار اللّه » « برهانه گرفتيم بيش از آن است كه ملت بتواند تصور كنند و اين بديهى است از همان » « روز كه فرمان شاهنشاه مبرور انار اللّه برهانه شرف صدور يافت امر بتأسيس مجلس » « شوراى ملى شد دولت ايران در عداد دول مشروطه صاحب كنستيتوسيون بشمار ميآمد » « منتهى ملاحظه كه دولت داشته اين بوده است كه قوانين لازم براى انتظام وزارتخانهها » « و دواير حكومتى و مجالس بلدى مطابق شرع محمدى صلى اللّه عليه و آله نوشته آنوقت »
تاريخ مشروطه ايران ( فارسى ) — صفحة 223
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٢٢٣