خودكامگى پافشارى نشان ميداد . پيداست كه كنارهجويى عين الدوله هم جز رويه كارى نميبود .
ولى مردم دست برنداشتند و به اين دو كار بس ننمودند ، و چون ميترسيدند علماء سخن فرستادگان را پذيرفته بتهران بازگردند بتلگراف بايشان آگهى دادند و از شادروان بهبهانى پاسخ گرفتند .
چون روزبروز شورش بزرگتر ميگرديد و اين زمان شمارهء بستيان بيش از چهارده هزار شده بود ، دولت انگليس بميانجيگرى برخاسته ، از راه رسمى ، از دولت ايران خواستار گرديد كه هرچه زودتر بدرخواستها پاسخ دهد و شورش را بپايان رساند ، و در پارلمان نيز گفتگو در اينباره بميان آمد .
ميتوان گفت كه تا اين هنگام شاه از پيشآمدها آگاهى درستى نميداشت . چون در صاحبقرانيه در بيرون شهر مىنشست و درباريان گردش را گرفته و بكس ديگرى راه نميدادند از چگونگى كشور بيكبار ناآگاه ميبود ، ولى اين زمان كه پيشآمد را نيك دانست از در همداستانى درآمد ، و روز يكشنبه سيزدهم مرداد ( 14 جمادى الثانيه ) فرمانى را كه امروز سر ديباچه قانونهاست بيرون داد و ما اينك آن را در اينجا مىآوريم :
« جناب اشرف صدر اعظم از آنجا كه حضرت باريتعالى جل شانه سررشته » « ترقى و سعادت ممالك محروسه ايران را به كف كفايت ما سپرده و شخص همايون ما را » « حافظ حقوق قاطبه اهالى ايران و رعاياى صديق خودمان قرار داده لهذا در اين موقع كه » « رأى و اراده همايون ما بدان تعلق گرفت كه براى رفاهيت و امنيت قاطبه اهالى ايران و » « تشييد و تأييد مبانى دولت اصلاحات مقتضيه بمرور در دوائر دولتى و مملكتى بموقع اجراء » « گذارده شود چنان مصمم شديم كه مجلس شوراى ملى از منتخبين شاهزادگان و علماء و » « قاجاريه و اعيان و اشراف و ملاكين و تجار و اصناف بانتخاب طبقات مرقومه در دار الخلافه » « تهران تشكيل و تنظيم شود كه در مهام امور دولتى و مملكتى و مصالح عامه مشاوره و مداقه » « لازم را به عمل آورده و بهيئت وزراى دولتخواه ما در اصلاحاتى كه براى سعادت و خوشبختى » « ايران خواهد شد اعانت و كمك لازم را بنمايد و در كمال امنيت و اطمينان عقايد خود را » « در خير دولت و ملت و مصالح عامه و احتياجات قاطبه اهالى مملكت بتوسط شخص اول دولت » « بعرض برساند كه بصحه همايونى موشح و بموقع اجرا گذارده شود بديهى است كه بموجب » « اين دستخط مبارك نظامنامه و ترتيبات اين مجلس و اسباب و لوازم تشكيل آن را موافق » « تصويب و امضاى منتخبين از اين تاريخ مرتب و مهيا خواهد نمود كه بصحه ملوكانه رسيده » « و بعون اللّه تعالى مجلس شوراى مرقوم كه نگهبان عدل ماست افتتاح و باصلاحات لازمه » « امور مملكت و اجراء قوانين شرع مقدس شروع نمايد و نيز مقرر ميداريم كه سواد دستخط » « مبارك را اعلان و منتشر نماييد تا قاطبه اهالى از نيات حسنه ما كه تماما راجع بترقى دولت » « و ملت ايران است كما ينبغى مطلع و مرفه الحال مشغول دعاگويى دوام اين دولت و اين »
تاريخ مشروطه ايران ( فارسى ) — صفحة 119
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص١١٩