جرّار از طوايف مكرى و چاردولى و افشار و غيره ، و ده عرّاده توپ جهان آشوب ، موكب همايون را استقبال نموده ، سردار كل و ساير سركردگان و نامبردگان آن سامان ، ادراك سعادت تقبيل ركاب نصرت انتساب نمودند . نظر به ظهور خدمات چراغعلى خان زنگنه ، حاكم زنجان و خمسه ، در اين منزل وى را به سراج الملك ملقب و در منزل آق كند مرخص ، و به مقر حكمرانى مأمور به معاودت آمد .
پس از پنج روز توقف در غرّهء شهر صفر موكب نصرت اثر ، از اوجان حركت ، روز سيم ماه از فيض قدوم مسرت لزوم ، شهر تبريز ، مهبط انواع فيوضات ، و فرحانگيز گرديد . اميرزاده معز الدوله و معين الملك ، و عموم اشراف و اعيان از شرفاندوزى حضور مهر ظهور همايون مستفيض گرديدند . عمارات سلطانى در اصل شهر ، هفت روز مقر كوكبهء جهانستانى آمد . پس باغ شمال خارج شهر محل موكب عزّ و جلال گرديد . چون بواسطهء قلّت غله و غلا ، ضعفا و فقراى تبريز را عسرتى حاصل بود ، خديو بيهمال ، مظهر رحمت ذو الجلال ، هزار خروار غله در حق ايشان انفاق فرمود . پس بعد از انتظام مهام كليهء آذربايجان ، بيست و دوم شهر صفر موكب فيروزى كوكب از تبريز به سمت مراغه توجه فرموده ، يوم بيست و ششم خارج شهر مراغه مقر كوكبه سپهر تزيين ساخته .
چون عزيز خان سردار كل در انجام خدمات كليه و جزئيه در اين سفر لازمهء فدويت به عرصهء ظهور رسانيده بود ، به عطاى يك قبضه شمشير قبضه مرصع و خلاع فاخره سرافراز و مخلع گرديد .
همچنين ميرزا احمد خان ، كه مرحوم ميرزا تقى خان اتابك اعظم را ولد و ما صدق « الشبل يخبر عن الأسد » است ، و به منصب سرتيپى اول توپخانهء مباركه سرافراز ، و در اين سفر خدماتش ملحوظ نظر خسرو بندهنواز افتاد ، و پاداش خدمات والد مرحومش نيز هميشه منظور نظر معدلتگستر است ، عليهذا مشار اليه را به لقب « ساعد الملكى » مفتخر و سرافراز گردانيدند .
دوم ربيع الاول از طريق ليلان و هشترود ، كه اسهل طرق بود تشريففرماى
تاريخ قاجار ( حقايق الاخبار ناصرى ) ( فارسى ) — صفحة 253
مساهمون: محمد جعفر خور موجى
ص٢٥٣